Jasienica o Wałach Śląskich

Przeglądając dzisiaj po wielu latach przerwy „Polskę Piastów” niezwykle cenionego polskiego historyka Pawła Jasienicy natknąłem się na obszerny fragment poświęcony Wałom Śląskim. Myślę, że warto przytoczyć jego część, gdyż doskonale pokazuje, dlaczego konieczne jest badanie takich śladów przeszłości.

Na południowy zachód od Jeleniej Góry, w kierunku na Krosno, ciągną się po obu stronach Bobra szczątki potężnej fortyfikacji, długości przeszło 100 kilometrów. Był to ongi silny wał, wzmocniony fosami. Niektórzy sądzą, że usypano go w czasach piastowskich. Istnieje jednak i inny domysł.

Nie jest wykluczone, że wał ten zabezpieczał niegdyś od strony zachodniej wspólne państewko plemienne, jednoczące Ślężan, Dziadoszan, Trzebowian i Bobrzan. Kto wie czy nie powstał nawet w VIII stuleciu. W każdym razie faktem jest, że mogło go zbudować państwo dość ludne i posiadające sprawnie działającą władzę. […]

Wały śląskie sprawiają dość imponujące wrażenie, jednak państwo, które je usypało, nie było mocarstwem i nie mogło uprawiać wielkiej polityki Wszystko w nim musiało być w stosunku do naszej skali jakieś zmniejszone. Sam wał nie zdołałby odeprzeć wroga, ponieważ nie mógł być obsadzony załogą na całej długości […]. Za to z powodzeniem potrafiłby zatrzymać małe oddziałki rabunkowe. Istnieje domysł, że wały śląskie zabezpieczały kraj przed łupieżczymi napadami słowiańskich Serbów Połabskich. […]

Jeżeli Praślązacy w rzeczy samej posiadali wtedy państwo, to bez wątpienia zaliczało się ono do takich, które nauka zowie plemiennymi

Wszystko to (i jeszcze więcej) Jasienica oparł o relikty wałów, które teraz okazują się być najpewniej graniczną miedzą między dwoma księstwami śląskimi zbudowaną w XIV bądź XV w. Konstrukcja ta najpewniej nie miała w ogóle charakteru obronnego. Oznaczała jedynie przebieg granicy (więcej w: Odkryto odcinek Wałów Śląskich koło Lipna).

Cytat pokazuje też dlaczego należy bardzo ostrożnie podchodzić do starych pozycji (na co wiele razy zwracałem uwagę w dyskusjach pod wpisami) i to nawet tych bardzo cenionych. Wydana w 1960 r. książka prezentuje już bowiem mocno przestarzałą wiedzę. W przypadku Wałów Śląskich mamy zresztą przedstawioną nie tyle wiedzę, co bardzo swobodne przypuszczenia pozbawione jakiegokolwiek oparcia w źródłach historycznych i archeologicznych. Nie ma bowiem żadnego dowodu, który pozwalałby zakładać istnienie jakiegoś państwa jednoczącego żyjące na Śląsku plemiona. Jedynym argumentem były właśnie wały.

Zresztą istnieją nawet wątpliwości co do tego, czy wszystkie wymienione w przytoczonym przeze mnie fragmencie plemiona w ogóle istniały. Na przykład Bobrzan historycy stworzyli w oparciu o tajemniczy lud Pobarane wymieniony w tzw. Dokumencie praskim z 1086 roku wśród śląskich plemion. Poprzez proste skojarzenie historycy uznali, że żyli oni nad rzeką Bóbr. Archeolodzy nie znaleźli tam jednak żadnej koncentracji osadnictwa.

Zacytowany powyżej fragment nie jest jedynym w części poświęconej początkom Państwa Polskiego, który wywołał moje poważne wątpliwości. Polska potrzebuje nowego Jasienicy i to bardzo.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 11.03.2011.

Odpowiedzi: 12 to “Jasienica o Wałach Śląskich”

  1. Szanuję Jasienicę. Zaczytywałem się Nim, podobnie jak Krawczukiem i Bunschem i jeszcze kilkoma. Przykre ale pewien mit upadł – związany oczywiscie z wałami. Nie oznacza to jednak, że definitywnie ówczesne plemiona (VII – X) nie miały szeroko rozwiniętych struktur państwowości

    • Tyle tylko, że nie mamy ani jednego dowodu na istnienie takich szeroko rozwiniętych struktur państwowości.

      • Ciężko po fragmencie wałów datować, bo złudne i nieprawidłowe może być takie datowanie. Poza tym wał miały charakter graniczny? Nie za duży nakład pracy, jak na granice między śląskimi państewkami w XV wieku?

        • Jak pisałem parę dni temu: „Pośrednio na słuszność hipotezy wskazuje to, że wały ciągną się właśnie wzdłuż zachodniej granicy księstwa. Co więcej, wiele nieznanych odcinków badacze odkryli dzięki temu, że kierowali się jej przebiegiem.” Cały tekst: http://archeowiesci.pl/2011/03/06/odkryto-odcinek-walow-slaskich-kolo-lipna/

          Wały z pewnością wymagają dalszych badań i analiz. Ale jak na wszystko i na to potrzebne są pieniądze. Warto też pamiętać, że inne dotyczące wałów hipotezy nie mają za sobą żadnych dowodów. Nie ma też dowodów na to, że był to w ogóle wał obronny. Poza tym by konstrukcja spełniała taką funkcję konieczne byłyby dużo większe nakłady pracy, niż do stworzenia jedynie wyraźnego oznaczenia granicy.

  2. O! Wreszcie mam możliwość, żeby się pożalić na temat najnowszego wydania Jasienicy, tego sprzed paru lat.
    Otóż jak tylko otwieramy książkę, pierwsze strony opisują kulturę łużycką jako wczesnosłowiańską, a Biskupin jako słowiański gród!
    Tak, wiem, że książka była w latach 60, ale przy wznowieniu mogli dodać jakąkolwiek adnotację, bądź krótki przypis, wyjaśniający aktualny stan badań.

    • To trzeba zaczekac jeszcze z kilkadziesiąyt lat, az zacznie Go wydawac Ossolineum w serii Biblioteka Narodowa.

  3. Takiego wymyślania obecnie też jest sporo, np. odnośnie domniemanej przynależności Śląska i Małopolski do Państwa Wielkomorawskiego. Szukają, szukają i pewnych dowodów znaleźć na to nie mogą.

    A co do Jasienicy to to co jest poza wstępem i jest na podstawie źródeł nadal się broni. Należałoby po prostu w następnych wydaniach Polski Piastów za zgodą spadkobierców trochę przeedytować, ale nie usuwać, bo to „przy okazji” jest niezła literatura.

  4. OIMW to Polska Piastów była wydawana wielokrotnie przed 2007 i zawsze bez jakiegoś komentarza krytycznego, odnoszącego się do późniejszych badań historycznych (aczkolwiek wydaje mi się też, że „moje” wydanie, które czytałem w latach 80-tych, było już zmienione względem pierwotnej wersji z 1960).
    Natomiast spotykałem się w ubiegłej dekadzie z naiwnymi koncepcjami „mocarstwa śląskiego” w I tysiącleciu, którego dowodem miały być właśnie rzeczone Wały.

  5. Właśnie dlatego lubię historię. Doszedłem do wniosku, iż nic tak się nie zmienia jak to co już się stało :). Nie jestem ani historykiem ani archeo z zawodu. Pozdrowienia

  6. Jasienica napisał esej, a nie pracę naukową. Esej jest formą literacką lub literacko- językową. Esej odzwierciedla punkt widzenia autora, zawiera dygresje filozoficzne, splata różne wątki.
    Problem polega na tym, że mało w Polsce przystępnych książek naukowych, które byłyby zrozumiałe i ciekawe nie tylko dla historyków, stąd popularność historii- w lekkiej, bo literackiej formie.

    Niech Ci, którzy żądają przypisów zastanowią się, czy w innych esejach też je robić? W „Barbarzyńcy w ogrodzie” Herberta, też chcieliby Państwo opatrzyć opisy średniowiecznej Europy? Kto miałby to robić? Historycy wątki historyczne, psychologowie- psychologiczne, bo psychologia poszła do przodu i wiele nowych odkryć? Teza o analizie krytycznej eseju Jasienicy jest wprost kuriozalna.

    Potrzebny jest nowy Jasienica, jak napisał Pan Redaktor Pastuszka.

  7. Oczywiście, że Jasienica pisał eseje (wyraźnie to zaznaczał w posłowiu). Problem jednak jest jak z internetsami – ludzie czytają dość bezkrytycznie (a posłowia najchętniej omijają) i potem niejeden się ciężko zdziwi, że historycy „się z Jasienicą nie zgadzają”. A że Jasienica ma reputację dość ugruntowaną, to może jednak parę przypisów w najbardziej drastycznych kwestiach by się przydało (zresztą nie mam wątpliwości, że wiedząc o nowych odkryciach Jasienica by te fragmenty sam przeredagował).

  8. witam, co do funkcji granicznej takich wałów to chciałbym wtrącić jedno. kto był w Irlandii zauważył nieskończoną ilość „murków” z kamienia. są one głęboko zakorzenione w tradycji tego narodu i były układane od dawna. materiał zbierano podczas oczyszczania pola z kamieni, co było zajęciem bardzo pracochłonnym i wręcz syzyfowym. murki pełniły funkcje miedzy, oraz odgradzały od siebie stada bydła i owiec. na terenie europy środkowej funkcjonowały kraale, pełniące podobne funkcje. może wały są formą przedłużenia tego typu konstrukcji. pozdrawiam

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s