Jak Majowie przekształcili bagna w pola

Trwające 20 lat badania ujawniły, że kilka wieków temu temu Majowie przekształcali bagna w Belize w pola uprawne.

Dzięki analizom gleby i zdjęć satelitarnych oraz dzięki zastosowaniu technik nieinwazyjnych amerykańscy badacze ustalili, że obszar bagien o długości co najmniej stu kilometrów był niegdyś uprawnymi polami.

By przekształcić bagna w pola, Majowie wykopali na nich kanały, a uzyskaną w ten sposób ziemię użyli do usypania pól wznoszących się ponad poziom wody. Dzięki temu zyskiwali pola, które jednocześnie miały łatwy dostęp do wody. Z badań wynika, że sadzili na nich m.in. awokado i kukurydzę.

Naukowcy podkreślają, że takie przekształcenie bagien w pola uprawne jest osiągnięciem nie mniejszym niż piramidy Majów czy ich świetna znajomość matematyki.

O wynikach badań dawnego systemu irygacyjnego na bagnach w Belize poinformował Timothy Beach, geograf z Uniwersytetu Georgtown w Waszyngtonie na spotkaniu Geological Society of America. Artykuł na ten temat ukazał się na stronach internetowych Nature.

Wyniki badań Beacha i jego współpracowników to tylko fragment wielkich przemian w naszej wiedzy o rolnictwie Majów. Coraz więcej elementów wskazuje na to, że modyfikowali oni krajobraz w bardzo wielkim stopniu, by uzyskać jak najwięcej plonów. Niedawno ujawnione rewelacyjne wyniki badań za pomocą LIDAR-u okolic Caracol w Belize wykazały np. że prawie wszystkie wzgórza wokół miasta Majowie pokryli tarasami uprawnymi. Wcześniej nikt się nie spodziewał, że czynili to na tak wielką skalę.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 10.11.2010.

komentarzy 13 to “Jak Majowie przekształcili bagna w pola”

  1. >>Naukowcy podkreślają, że takie przekształcenie bagien w pola uprawne jest osiągnięciem nie mniejszym niż piramidy Majów czy ich świetna znajomość matematyki

    co ciekawe, w przeciwieństwie do ostatnich dwóch osiągnięć, to omawiane miało jakieś praktyczne zastosowanie :-)

    • cóż wszystko się ze sobą zazębia. matematyka i astronomia prowadzi do kalendarza. rzecz przydatna w ustalaniu właściwych terminów siewów. czyli teoria w praktycznym ujęciu :)

  2. Jakos tak ladnie sie to komponuje z rolnicza cywilizacja z Amazonii.

  3. Co ciekawe ten sposób uprawy przez majów został zapomniany po przybyciu na teren ameryki europejczyków i na fali postępu technologicznego (szczególnie XX w.) forsowane były metody „nowoczesnego” rolnictwa, które były skuteczne na kontynencie europejskim, jednak z różnych względów na terenie ameryki nie mogły wykorzystać swoich zalet. Bezmyślne faworyzowanie relatywnie wyższych technik agrarnych doprowadziło do tego, że ziemia wcześniej uprawiana przez majów teraz dawała mniejsze plony oraz szybciej się wyjałowiała. Stosowanie nawozów sztucznych na wysoką skalę niosło ze sobą koszty co sprawiało ponadto mniejszą opłacalność rolnictwa.
    Dopiero odkrycia archeologów i rekonstrukcja dawnych systemów irygacyjnych majów przypomniały ich skuteczność i sprawiło, że w państwach ameryki południowej i łacińskiej zaczęto zachęcać rolników do tego typu uprawy ziemi. Z jednej strony świadczy to o namacalnej przydatności archeologii a z drugiej pokazuje jak ślepo naśladowane wzorce europejskie mogą przynieść więcej szkody niż pożytku.

    • Przywleczone przez europejczyków choroby prawie wytępiły ludy Ameryk – wcześniej przytaczano tutaj odkrycia w Amazonii śladów pasa gęstego zaludnienia na lidarowych zdjęciach satelitarnych tego obszaru. Po tych ludziach zostały jedynie nasypy ziemne…

      Z Majami było najprawdopodobniej podobnie.

      Pozostaje jeszcze kwestia czy to były struktury pozostałe po okresie klasycznym czy późniejsze.

      • >>Z Majami było najprawdopodobniej podobnie.

        jednak trochę inaczej. Po pierwsze szczyt cywilizacji Majów (okres klasyczny) upadł na długo przed przybyciem europejskich zarazków, o samych Europejczykach nie wspominając, i na pewno z zupełnie innych przyczyn. Po drugie stopniowo zwijająca się i degradująca cywilizacja Majów – w przeciwieństwie do rolniczych kultur Amazonii – zdołała dotrwać do fizycznego i politycznego kontaktu z Europejczykami, wejść z nią w rozmaite interakcje i zostać podbita przez konkwistadorów (tak więc upadek resztek cywilizacji postklasycznej zaszedł już na oczach Hiszpanów i to z udziałem ich arkebuzów i mieczy, tymczasem w Amazonii stało się to poza naszymi oczami. Konkwistadorzy nie zdążyli ich podbić, choć podaje się przykłady wczesnych wypraw, które jeszcze widziały to mrowie ludzi nad Amazonką). Wreszcie – last but not least – elity okresu „postklasycznych ostatków” zdążyły się zasymilować w społeczeństwie kolonialnym, przenosząc nawet pamięć historyczną tego okresu w zasięg dostępnych dla nas źródeł, a w Amazonii została garstka ludzi uganiających się po lesie za małpami i nie pamiętających absolutnie niczego z czasów świetności.

        co do opisywanych struktur związanych z rolnictwem, to sądzę, że są one z okresu klasycznego, bo w postklasycznym na terenie Belize chyba nie było już żadnych znaczących ośrodków władzy czy większego zaludnienia. Rozproszona, wiejska ludność. Centrum cywilizacji Majów przeniosło się na Jukatan i w góry Gwatemali, zaś na dawnych terenach klasycznych tylko niewielki, wtórny i bardzo późny ośrodek wokół jeziora Peten Itza.

        • Ciekawe czy Majowie mieli kontaky (bezposrednie lub posrednie) z kultura Amazonii, oraz czy jedna z tych cywilizacji nie byla wynikiem przejecia wzorcow rolniczych, badz przemieszczenia ludnosci rolniczej?
          Nie ma jeszcze mozliwosci porownania chronologii rozwoju tych cywilizacji?

  4. >>Ciekawe czy Majowie mieli kontaky (bezposrednie lub posrednie) z kultura Amazonii, oraz czy jedna z tych cywilizacji nie byla wynikiem przejecia wzorcow rolniczych, badz przemieszczenia ludnosci rolniczej?

    wątpię. I nie musieli. Rolnictwo było rozpowszechnione na terenach od Missisipi po Boliwię i Amazonię. Na ogromnych terenach pomiędzy Amazonią a Jukatanem ludzie uprawiali ziemię, choć nie odciskało się to na krajobrazie takimi śladami. W niektórych miejscach skala ich prac i tylko pojawienie się monumentalnych struktur (ziemnych lub kamiennych) skłania nas do tego, żeby mówić o „cywilizacji”. Niektóre osiągnięcia ludów Kolumbii (Czibczowie -Muisca, Tajronowie) czy przesmyku panamskiego i Kostaryki też robią wrażenie. A to obróbka złota, istne cacka, a to konstrukcje kamienne. Nie rozwijało się to przecież w środowisku zbieracko-łowieckim. O wielu z tych kultur wiemy cokolwiek tylko z materiału archeologicznego, bo źródła etnohistoryczne są wielce skąpe (choć o Czibczach-Muisca to i owo wiemy).

    co do chronologii, to kultura Amazonii epoki „monumentalnego rolnictwa/ogrodnictwa” ;-) jest o wiele młodsza od Majów, tyle chyba możemy już śmiało powiedzieć

    • Skojarzyli mi sie, bo tez sie „babrali w blocie”, ze obrazowo uogolnie.
      Skad wiesz, ze kultura Amazonii byla mlodsza? W newsach, ktore sa dla mnie jedynym zrodlem informacji na ich temat, podawano jedyni daty wyginiecia tego ludu. W prasie specjalistycznej wydatowano rowniez poczatek?
      tak troche ciekawie to by sie w takim razie ksztaltowalo – Jakby zagospodarowanie Amazonii odbylo sie grubo po rozwinieciu i upadku roznych cywilizacji na polnoc i poludnie.
      tak kojarzy mi sie w takim razie troche z Dzikimi Polami – moze docieraly tam i osiedlaly sie rozne grupy emigrantow z wyzej rozwinietych cywilizacji?

      • >>Skad wiesz, ze kultura Amazonii byla mlodsza?

        z oryginalnego papieru w „Science”, podają, że początki wielkich osad i fazy dużego zagęszczenia ludności przypada na około 1200 roku po Chrystusie.

        nie ma powodu, żeby dopatrywać się wpływów kultury Majów w rozumieniu migracji jakiśch elit po upadku cywilizacji, skoro wszędzie po drodze między krajem Majów a Amazonią znajdowały się przez cały ten okres (aż do konkwisty) rozmaite kultury rolnicze, często o wiele bardziej zaawansowane w rozwoju technologicznym, wznoszące konstrukcje kamienne i znające się na pierwocinach metalurgii (wręcz masowe zastosowanie złota w rzemiośle: Muisca, Cocle). Oczywiście pamiętam, że jeśli cywilizacja operowała głównie drewnem, tykwami, liśćmi, lianami, to poza wałami ziemnymi niewiele z niej mogło zostać – co zostałoby z tradycyjnej architektury Japonii, gdyby nie ciągłość kulturowa i polityczna, umożliwiająca regularną wymianę zużytych belek? Amazonia robi wrażenie tylko ze względu na ogromną skalę założeń związanych z produkcją żywności – od stawów rybnych, po pola/sady, sieć dróg itp., no i ogromne zaludnienie.

        istotna różnica między Amazonią a Majami polega na tym, że mieszkańcy Amazonii żyli na rzecznych aluwiach i pozbawieni byli dostępu do kamieni jako budulca, zaś Las Majów rośnie na znajdujących się płytko pod ziemią wapiennych skałach. Nawet jeśl z tymi skałami sąsiadują rozległe obszary bagienne.

        • uściślam skąd datowanie:

          Heckenberger, Michael J.; Kuikuro, Afukaka; Kuikuro, Urissapá Tabata; Russell, J. Christian; Schmidt, Morgan; Fausto, Carlos; Franchetto, Bruna (2003-09-19). „Amazonia 1492: Pristine Forest or Cultural Parkland?”. Science 301 (5640): 1710–1714. doi:10.1126/science.1086112

          a więc 200 lat po upadku klasycznej cywilizacji Majów i przed upadkiem największych nizinnych ośrodków epoki postklasycznej. BTW, po upadku Chichen Itza i Mayapanu tamtejsze elity nie wędrowały do Amazonii, tylko w okolice jeziora Peten Itza w sąsiedniej Gwatemali. To była daleka, epicka migracja ;-) Nie przeceniajmy tych ludzi.

          a co do źródeł „cywilizacji” to o ileż bliżej jest do kultur andyjskich, zwłaszcza tych ze wschodnich stoków, porośniętych lasem mglistym (np. Chachapoya)

          • Mozliwosc migracji z poludnia do Amazonii rowniez rozwazalem.
            W kontekscie zasiedlania Ameryki wyglada to tak, jakby Amazonie zasiedlano, przynajmniej „rolniczo” wtornie, „minawszy” ja w pierwszej fazie wedrowki w dol kontynentu.
            Zakladalem raczej, ze jej cywilizacja rozrastala sie stopniowo, przez tysiaclecia z ludnosci osiadlej tam w fazie wedrowki czlowieka na poludnie.
            A tu wyglada, ze chyba mozna odniesc mechanizmy z watku o sposobie zasiedlania Europy przez rolnikow – spolecznosci rolnicze zaczely w pewnym czasie wnikac (i to w szybkim tempie, porownujac do stopniowego, przez tysiaclecia zasiedlania Europy przez rolnikow) na tamte tereny, dostosowujac sie do mozliwosci „technicznych” tamtego biotopu.

        • Nawiazanie do Japonii – genialnie obrazowe.
          Powinno isc w ramki i do podrecznikow.

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s