Homo erectus dotarli do Polski 800 tys. lat temu

Co najmniej 800 tys. lat temu na terenie naszego kraju pojawili się pierwsi ludzie. Wykonane przez nich narzędzia polscy badacze odkryli w żwirowni w Kończycach Wielkich (Śląsk Cieszyński). To najstarsze ślady ludzi w Polsce i na północ od Karpat. Opis badań naukowcy opublikowali w prestiżowym „Journal of Archaeological Science”.

Członkami zespołu badawczego są archeolog Eugeniusz Foltyn, Edelgarda M. Foltyn (Uniwersytet Śląski), Leonard Jochemczyk, Jerzy Nawrocki (Państwowy Instytut Geologiczny), Małgorzata Nita (Uniwersytet Śląski), Jan Maciej Waga (Uniwersytet Śląski) i Antoni Wójcik (Państwowy Instytut Geologiczny).

Badacze odkryli kamienne narzędzia, rdzenie oraz odłupki wykonane około 800 tys. lat temu z różnych surowców w tym z różnych odmian miejscowego krzemienia.

Naukowcy ślady obecności Homo erectus odkryli już w latach 2004 i 2005, ale dokładne badania (w tym datowanie) oraz przygotowanie artykułu do publikacji w prestiżowym czasopiśmie naukowym zajęło kilka lat. Nad ustaleniem wieku znaleziska czuwał prof. Wójcik. Zastosowane metody datowania paleomagnetycznego i paleobotanicznego wykazały, że skały, w których znaleziono narzędzia, mają ponad 800 tys. lat.

– Są to dwa narzędzia służące do ćwiartowania mięsa i rozłupywania kości oraz materiały do produkcji narzędzi. Przedmioty są teraz opracowywane. Będzie można odczytać z nich informacje, w jaki sposób używano narzędzi, być może zachowały się na nich fragmenty tkanek. Po zakończeniu badań chciałbym, żeby znaleziska trafiły do cieszyńskiego muzeum – powiedział lokalnej Gazeciecodziennej.pl paleogeograf dr. Jan Maciej Waga z Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego.

Homo erectus pojawili się około 2 mln lat temu w Afryce. W ciągu następnych kilkuset tysięcy lat opanowali Azję i Europę. Ich potomkami są wymarli już neandertalczycy oraz jedyny istniejący obecnie gatunek człowieka, czyli Homo sapiens.

Foltyn, E., Foltyn, E., Jochemczyk, L., Nawrocki, J., Nita, M., Waga, J., & Wójcik, A. (2010). The oldest human traces north of the Carpathians (Kończyce Wielkie 4, Poland) Journal of Archaeological Science, 37 (8), 1886-1897 DOI: 10.1016/j.jas.2010.02.014

Artykuł polskich badaczy jest dostępny na stronach JAS od marca 2010 r. Tymczasem informacja o odkryciu pozostawała prawie całkowicie nieznana (również mnie, bo niestety nie mam czasu przeglądać tego magazynu). Dopiero teraz Uniwersytet Śląski opublikował króciutki komunikat prasowy. To niestety kolejny przykład dość powszechnego w Polsce braku umiejętności chwalenia się ciekawymi odkryciami i badaniami.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 21.10.2010.

Odpowiedzi: 24 to “Homo erectus dotarli do Polski 800 tys. lat temu”

  1. Od wykopania Selam do publikacji wyników też upłynęło kilka lat. Pośpiech wskazany jest jedynie przy łapaniu pcheł – no i jśsli kogoś zaatakuje daenikenitis.

  2. Wojtku popraw proszę hornfels to inaczej rogownik, rogowik skała metamorficzna natomiast rogowiec to skała osadowa.

    • Heh, a sprawdzałem w słownikach…

      • A w jakim sprawdzałeś ?

        • Języka angielskiego :) Pewno dlatego było błędnie. Będę się musiał w jakiś geologiczny zaopatrzyć.

          • Przejrzałem tego arta i nic na temat hornfelsów nie znalazłem hornstone to rogowiec. Za to słownik angielskiego miesza czert i rogowiec to to samo (:
            W zasadzie do szerokiego odbioru można by napisać, że te narzędzia były wykonane z różnego krzemienia bo i o rauraku wspominają.
            Dobra to czepię się też datowania (: zarówno metoda paleomagnetyczna jak i paleobotaniczna służy bardziej do korelowania profili o ile jeszcze podatność magnetyczną mozna wiązać z poszczególnymi epizodami o tyle z pyłkami trzeba bardzo uważać bo często dochodzi do redepozycji i odmłodzenia bądź postarzenia warstwy.

  3. Niedawno mieliśmy sensację z odkrycia ,,polskiego” Neandertalczyka,a tu proszę mamy Erektusa sprzed 800tys lat.

  4. Eeech. Ja bym w prawdzie nie ekscytował się tymi datowaniami. Są one niebywale wczesne jak na naszą część Europy i na pewno wielu znawców epoki podchodzi do nich bardzo sceptycznie. Wcześniej mówiono, że 500 tys. lat to bardzo dużo, ale 800 tys. to już wogóle niebywale wcześnie. Zachodzi zasadnicze pytanie czy badacze są pewni, że osady żwirowe nie sa redeponowane? Metody datowania są rzeczywiście dość chwiejne.
    Chociaż osobiscie znam wielu członków zespołu badawczego i wierzę w ich dobre chęci mam wątpliwości co do właściwego datowania tych osadów.
    Poza tym: „…być może zachowały się na nich fragmenty tkanek.” To by dopiero było jakby sie fragmenty tkanek po 800 tys. lat zachowały.

  5. No cóż i artykuł ciekawy i komentarze. :-)

  6. Wydaje się to wszystko, jak najbardziej prawdopodobne, gdyż właśnie wtedy ocieplił się klimat (ocieplenie waalskie). Byłoby lepiej rozumiane, gdyby zamiast „na północ od Karpat” napisano na obszarze w bliskości Bramy Morawskiej. Brama Morawska stanowiła dla wędrujących wielkich ssaków doskonały szlak prowadzący z pastwisk pokrywających naddunajskie niziny na obszar pastwisk Niżu Środkowoeuropejskiego. Stada wędrowały tamtędy dwa razy w roku i z powodu niezbyt dużej szerokości tego obniżenia ulegały w tym miejscu znacznej koncentracji. Przy takim zagęszczeniu zwierzyny, Homo erectus, który specjalizował się w polowaniu na wielkie ssaki i za ich stadami się przemieszczał, miał ułatwione zadanie, jakim było pozyskanie mięsa. Również neandertalczycy i nasi bezpośredni przodkowie potrafili ten fakt wykorzystać. Nieprzypadkowo tak wiele znalezisk i stanowisk z okresu paleolitu odnaleziono na obszarze Moraw, Słowacji i Węgier (Vertesszollos) i na północ od Bramy Morawskiej. Podobnie, lecz na mniejszą skalę i z końca tej epoki ma się rzecz na Orawie (Jaskinia Obłazowa).

    • @ryszardxxxl
      „Przy takim zagęszczeniu zwierzyny, Homo erectus, który specjalizował się w polowaniu na wielkie ssaki i za ich stadami się przemieszczał, miał ułatwione zadanie, jakim było pozyskanie mięsa.”
      Homo erectus specjalizował sie w polowaniu na wielkie ssaki??????????????????????????
      A specjalizował??? Może jakieś przykłady??? Jak na razie wszystkie znaki na niebie i ziemi wskazują, że był padlinozercą no może dobijał sporadycznie słabe, chore i ranne osobniki.

      • „Pradzieje Europy Środkowej” str. 83, Mauer koło Heidelbergu: żuchwa ludzka w otoczeniu kości słonia leśnego i stepowego, tygrysa szablozębnego i prabobra. Str. 85, Vertesszolloss – ślady ognisk otoczonych kamieniami, nadpalone kości. Kości nosorożca etruskiego, niedźwiedzia jaskiniowego, tygrysa szablozębnego. Fragmenty ludzkiej czaszki i zębów, odcisk stopy utrwalony w trawertynie. Str. 86. Bilzingsleben – Turyngia, 400 tys. lat temu, znalezione narzędzia kamienne: pięściaki i odłupkowe łupane i gładzone; narzędzia z materiału organicznego: szydła, noże, groty, tłuczki, maczugi + połupane kości upolowanych zwierząt: słonie leśne i stepowe, nosorożce leśne i stepowe, bizony, tury, dzikie konie, jelenie, sarny, dziki, niedźwiedzie, lwy, dzikie koty, jakieś kanidy, ptaki, ości rybie, łupiny jaj ptasich. Znaleziska zostały zabezpieczone i zakonserwowane kilkumetrową płytą trawertynową, w której zachowały się odciski roślin ciepłolubnych.
        Inne publikacje:
        Boxgrove 500 tys, lat temu, u podnóża urwiska znaleziono szkielety koni, które zostały tam świadomie zapędzone przez polujących zespołowo ludzi.
        „Żyjąca w tym samym czasie grupa pitekantropów w Schöningen w Niemczech wschodnich specjalizowała się w polowaniach na konie, choć nie gardziła inną zwierzyną. Oprócz kości znaleziono tu pięć drewnianych oszczepów, z których najdłuższy mierzył ponad 2 m. długości.”
        – oszczepy miały ostrza utwardzone przez opalanie w ogniu. Grupa z Schöningen była współczesna tej z Bilzingsleben.
        „Społeczność z Bilzingsleben zamieszkiwała szałasy zbudowane na kościanych lub kamiennych podmurówkach i pozostawiła po sobie najbogatszą kolekcję narzędzi rogowych i kościanych, takich jak: szydła, noże, groty, tłuczki, maczugi i podkładki. Między narzędziami występują tam po raz pierwszy wyroby wykonane z kamienia gładzonego! Ludzie z Heidelbergu typem rasowym przypominali nieco formy z południowo-wschodniej Azji i środkowo-wschodniej Afryki.
        W Bilzingsleben znaleziono też kolisty, brukowany plac o średnicy około 10 m. z kamiennym kowadłem pośrodku. Po obu stronach kowadła leżały wielkie rogi żubra, a w pobliżu strzaskane ludzkie czaszki. Znaleziono tam też kości słonia z regularnymi, przecinającymi się nacięciami w liczbie 7×21. Znaleziska sprzed 500. tys. lat i sprzed 400. tys. lat przedzielone są zlodowaceniem Elstery, które trwało od 480. do 400. tys. lat temu.”

        O sposobie polowania na tak wielkie ssaki może nieco powiedzieć znalezisko z Lehringen – Środkowa Saksonia. Znalezisko to dotyczy środkowego paleolitu (130 – 90 tys lat temu), ale można zniego wnioskować, że zranionego słonia leśnego, którego kompletny szkielet z tkwiącym między żebrami oszczepem cisowym o hartowanym w ogniu końcu znaleziono w złożach po ówczesnym jeziorze, zapędzono do jeziora, a kiedy utonął wykrojono z wystających ponad wodę części ciała mięso w zadowalającej myśliwych ilości.
        Konie, które uciekały w panice przed świadomie wywoływanymi pożarami i spadały w przepaść z pewnością w chwili oprawiania były już padliną, ale sądzę, że oszczepów nie wykonywano po to tylko, by dobierać się do padliny.

    • „gdyż właśnie wtedy ocieplił się klimat (ocieplenie waalskie)” właśnie, że po tym ociepleniu w Polsce zwanym Celestynowa. Osady fluwialne (piaszczyste) z artefaktami zaklasyfikowali do serii glacigenicznej zlod. Narwi (Menap).

  7. „Pradzieje…” tabela str. 69;
    „Atlas zur Geschichte” VEB Hermann Haack, Geographisch-Kartographische Ansttalt Gotha/Leipzig 1981. Tabela, str. 1.

  8. […] 3. Ślady obecności Homo erectus w Polsce 800 tys. lat temu […]

  9. No i sprawa rzekomych zabytków chyba się wyjaśniła. Niestety będziemy jeszcze musieli poczekać na „naszego” Homo erectusa.
    Dziwię się tylko, że recenzenci w JAS-ie to przepuścili. Sprostowanie ma się ukazać również w tym magazynie.

  10. […] Chodzi o odkrycie w Kończycach Wielkich (Śląsk Cieszyński). Grupa badaczy znalazła tam kilka lat temu kamienie, które uznała za narzędzia, rdzenie oraz odłupki wykonane około 800 tys. lat temu najpewniej przez Homo erectus. Swoje odkrycie zaprezentowali w ubiegłym roku w prestiżowym magazynie „Journal of Archaeological Science”. Taka interpretacja znaleziska oznaczała, że są to najstarsze ślady bytności człowieka na ziemiach polskich. […]

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s