Tajemnicza czaszka z łużyckiego cmentarzyska

Niespaloną czaszkę dziecka znaleźli archeolodzy w grobie popielnicowym, przypisywanym przedstawicielowi kultury łużyckiej w Ciążeniu (pow. Słupca). – Odkrycia niespalonych czaszek w grobach kultury łużyckiej należą do rzadkości, a znaleziona przez nas czaszka dziecka, to pierwszy tego typu przypadek znany z terenów Polski – podkreśla kierownik badań, Ilona Jagielska z Muzeum Ziemi Pyzdrskiej.

Na nietypowy pochówek – w obrębie pradziejowego cmentarzyska z okresu halsztackiego (700-400 lat p.n.e.) – natrafiono podczas nadzoru archeologicznego w Ciążeniu, w trakcie budowy kanalizacji sanitarnej.

W sumie podczas prac archeolodzy odkryli 14 grobów, w tym 11 popielnicowych (skremowane szczątki zmarłych umieszczano w ceramicznych urnach) i 3 jamowe (spalone szczątki składano bezpośrednio do ziemi).

Groby wykonano i wyposażono w różnorodny sposób. Część zmarłych na ostatnią drogę otrzymała pojedyncze, a inni liczne miniaturowe naczynia ceramiczne. Nad większością grobów tuż po ceremonii pogrzebowej wykonano widoczne na powierzchni ziemi konstrukcje kamienne – markowano obecność grobu pojedynczymi głazami lub zwartym brukiem kamiennym.

– Podczas próby odsłonięcia pokazującej się w profilu wykopu popielnicy () zadziałał przypadek. Profil uległ oberwaniu odsłaniając przekrój popielnicy i znajdującą się pod nią czaszkę ułożoną sklepieniem w dół. Według analizy antropologicznej spalone kości w urnie należały do osobnika w wieku 35-40 lat, a niespalona czaszka spod popielnicy należała do dziecka 5-6-letniego – mówi Jagielska.

Archeolodzy łączą odkrycie z zabiegami związanymi ze sferą obrzędowości – przejawami kultu. Nie wykluczają także związku z rzekomo praktykowanym przez przedstawicieli kultury łużyckiej kanibalizmem.

Artykuł pochodzi z serwisu Nauka w Polsce. Oryginalny tekst i zdjęcie

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 14.07.2010.

komentarzy 12 to “Tajemnicza czaszka z łużyckiego cmentarzyska”

  1. Ciekawa informacja.
    Ale tak źle wykonanego zdjęcia dawno nie widziałem. Brak skali, oznaczenia kierunku świata. Wiem, że to było w profilu, ale odczyścić znaleziska można było dokładniej.
    Poza tym konkluzja jest typowa dla sytuacji gdy nic jeszcze nie wiemy: kult i magia, a może kanibalizm. A może pozostałość po grobie szkieletowym? Cmentarzyska birytualne z okresu trwania kultury łużyckiej są znane.Poza tym odkryto groby popielnicowe i jamowe, to może były i szkieletowe. A może cmentarzysko łużyckie było usytuowane na miejscu innego (wcześniejszego) cmentarzyska? Pytań jest wiele!
    Jeśli szczątki widział antropolog, to pewnie prowadził obserwacje w kierunku ustalenia praktyk kanibalistycznych? Na zdjęciu (strasznie nieostrym i przedstawiającym przykład anty dokumentacji) widać, że czaszka jest poważnie uszkodzona, można było przytoczyć chociaż fragmenty z opisu uszkodzeń, o przyczynie już nie wspomnę.

    • Akurat w przypadku cmentarzyska, interpretacja „kultowa” jest jak najbardziej na miejscu. Zwykle formy pochówków są odbiciem wierzeń „eschatologicznych” (choć nie jedynie).
      Co do kanibalizmu to badanie antropologiczne powinno sprawę rozwiązać. A jeśli antropolog nic nie zauważył, to archeolog zwyczajnie fantazjuje.
      Badania związane były z kanalizacją sanitarną. Znając specyfikę takich badań, to wykopy mają maksymalnie 1 m. szerokości. Powinno to wyjaśniać problem ewentualnego niezidentyfikowania owego, domniemanego starszego cmentarzyska szkieletowego lub birytualizmu, a także kiepską jakość zdjęcia (widać spory skrót perspektywiczny, „płaskie” oświetlenie z wbudowanej lampy błyskowej; nieostrość to pewnie suma problemów wynikających z automatycznego trybu pracy aparatu – pewnie wysokie ISO, co oznacza spore szumy i zmniejszenie zdjęcia na potrzeby sieci).

  2. Raczej nie jestem przekonany tymi wypowiedziami powyżej.

    Dzisiaj zdjęcia potrafi zrobić prawie każdy i można je powtarzać wielokrotnie sprawdzając jakość. Nic nie tłumaczy braku skali i kierunku północy. Zdjęcia obiektów robi się też według pewnego scenariusza: ogólny plan, detale itp. Automatyczny tryb aparatu można wyłączyć? Po prostu zdjęcie jest amatorskie. Kanalizacja nie kanalizacja, ale oczyścić popielnicę i czaszkę można zawsze? Jak się chce robić medialny „szum” to trzeba przygotować się do tego, także od strony technicznej, bo inaczej wychodzi to co wychodzi.
    Nic nie wiemy o wzajemnej relacji: popielnica-czaszka, a zdjęcie podpisano: nietypowy pochówek przedstawiciela kultury łużyckiej. A przecież ekspertyza antropologiczna wykazała różnicę w wieku zgonu pochowanych (skremowanego i czaszki) i ustaliła, że chodzi o dwóch osobników.
    Brak także jakiejkolwiek narracji tafonomicznej itp., a @gunther już pisze, że możliwe iż: znalezisko jest „odbiciem wierzeń „eschatologicznych”. Możliwe, ale jeśli jest to jakieś dane poproszę!
    Niezbyt to wszystko jasne i profesjonalne jak dla mnie. Ot, upalne lato!

    • Niezbyt profesjonalne jest krytykowanie badacza na podstawie wzmianki prasowej i pojedynczego zdjęcia. Widziałeś inne foty?
      Ile wykopów pod instalację przerobiłeś? Ja mam za sobą parę setek metrów bieżących takich wykopów, zarówno nadzorów, jak i wykopalisk ratowniczych, i już nie jestem skory do krytykowania zdjęć w nich zrobionych. Jeśli wykop ma 2 m głębokości i 0,8 m szerokości, to zrobienie zdjęcia bez skrótu perspektywicznego wcale nie jest łatwe.
      „Brak także jakiejkolwiek narracji tafonomicznej itp., a @gunther już pisze, że możliwe iż: znalezisko jest „odbiciem wierzeń „eschatologicznych”. Możliwe, ale jeśli jest to jakieś dane poproszę!”
      Nie napisałem, że możliwe. Napisałem, że tak właśnie zwykle jest. Cmentarzyska mają to do siebie.
      @szymon
      To nie jest kwestia kontaktowania się z badaczem. O ile Pani Jagielska postąpi jak należy, to po zakończeniu badań w odpowiedniej delegaturze WKZ (tu chyba Poznań) powinno pojawić się sprawozdanie, do wglądu przez zainteresowanego. Po roku lub dwóch, w Wielkopolskich Sprawozdaniach Archeologicznych (lub gdzie indziej) powinien pojawić się artykuł. O ile marek2009 ma zacięcie polemiczne, niech polemizuje ze sprawozdaniem lub publikacją, a nie z prasową wzmianką. Rozumiem, że jest upalnie, ale bez przesady.

      • @gunther
        Zdecyduj się: „Ile wykopów pod instalację przerobiłeś? Ja mam za sobą parę setek metrów bieżących takich wykopów, zarówno nadzorów, jak i wykopalisk ratowniczych…”

        To pracujesz na uczelni wyższej, czy w nadzorach archeologicznych?

        Po drugie nigdzie nie będę pisał polemik. Tutaj napisałem swoje zdanie i nie mam podstaw – jak na razie – aby je zmienić.

        Nie chcę kontynuować tematu, ale to wszystko wydaje mi się postawione na głowie. Adiunkt prowadzi nadzory? A kto pracuje dla wielkości polskiej nauki? Konserwatorzy, muzealnicy? Z całym szacunkiem dla ich ciężkiej niekiedy pracy? I to by było na tyle!

        • A nie przyszło ci do głowy, że kiedyś Gunther prowadził nadzory, a teraz pracuje na uczelni?

          • Nie nie przyszło. Ale dalej tematu nie kontynuuję. Bo jak to (nadzory, przetargi, poziom badań ratowniczych itp.) wyglądało i wygląda każdy z branży wie. Podać link do tych tematów?
            @mystergaga. Nie leczę kompleksów.

            • Nie rozumiem… Przecież mój komentarz był zamieszczony bezpośrednio pod artykułem i nie dotyczył żadnej z powyższych wypowiedzi. Mam w nosie tą dyskusję dotyczącą metodologii.
              Chciałem natomiast zwrócić uwagę, że problem pochodzenia Słowian jest w dużej mierze nierozwiązany przez niemożliwość przebadania kultury łużyckiej ze względu na ciałopalenie i co za tym idzie brak szczątków kostnych, które można poddać badaniom genetycznym.
              W tym wypadku jest czaszka i moim zdaniem powinno się ja poświęcić dla dobra nauki i poddać analizom, co być może było by przełomowe w badaniach nad etnogenezą Słowian.
              PS. Nie znam poglądów żadnych użytkowników tego bloga, więc nie wiem skąd tekst o kompleksach.

              • Jeśli poczułeś się urażony to sorry!
                Nie miałem takiej intencji.
                Nie jest prawdą, że nie ma żadnych materiałów szkieletowych łączonych z kulturą łużycką. Zobacz np. w Prahistorii lub Gedl, Groby szkieletowe w kulturze łużyckiej itp.

                Nie jest prawdą, że nie ma badań genetycznych (prowadzonych na podstawie cech morfologicznych)ludności k. łużyckiej. Tylko opracowania archeologiczne o nich milczą!
                Natomiast odkryta czaszka nie jest datowana. Nie wiemy z jakiego pochodzi okresu. Badaczka twierdzi (domniema?), że ona łączy się z k. łużycką, ale gdybyś jednak pomyślał „metodologicznie” i „tafonomicznie” to miałbyś takie same wątpliwości jak ja!
                Powstaje też pytanie ilu już ją miało w rękach i czy są zachowane zęby, bo tam najlepiej poszukiwać DNA. Problem w tym, że sprawozdawca prasowy nic nie napisał o wynikach badań antropologicznych (podobno były robione), tylko przedstawił poglądy archeologa, co jest u nas standardem.
                Dlatego wiemy mało, a domniemań jest dużo.
                P.S. „Prawdziwa cnota krytyk się nie boi”

            • >>”To pracujesz na uczelni wyższej, czy w nadzorach archeologicznych?”
              Przez ponad 2 lata po zakończeniu studiów doktoranckich żyłem z tego co się dało. Na studiach też coś dorabiałem. A to co obecnie robię w czasie wolnym od pracy też nikomu przeszkadzać nie powinno (na wszelki wypadek dodam, że nie siedzę na autostradach; mam za to kilku kolegów, którzy w wakacje dorabiają i wcale im się nie dziwię, że chcą spłacać kredyty).
              >>”Bo jak to (nadzory, przetargi, poziom badań ratowniczych itp.) wyglądało i wygląda każdy z branży wie.”
              Wygląda bardzo różnie.

  3. To czy jest czy nie ma skali chyba najważniejszej nie jest. Chwalmy archeologów za to, że w ogóle chcą się odkryciami dzielić, a jak ktoś ma dodatkowe pytania do odkrywcy to niech się z nim skontaktuje.

  4. A więc wystarczy teraz dokonać badań aDNA i stwierdzić czy czaszka jest słowiańska…

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s