Kolejne polskie odkrycia w Nakum

Polscy archeolodzy, pracujący w ruinach majańskiego miasta Nakum w Gwatemali pod wodzą dr. Jarosława Źrałki i mgr. Wiesława Koszkula z Instytutu Archeologii UJ, zakończyli w czerwcu kolejny sezon. Najciekawsze odkrycie to kamienna płaskorzeźba będąca prawdopodobnie dawnym ołtarzem.

Wiesław Koszkul (z lewej) i Jarosław Źrałka przed odkrytą płaskorzeźbą. Fot. Katarzyna Leboch

– To najstarszy zabytek płaskorzeźbiony odkryty w Nakum, a także jeden z najstarszych w regionie, a nawet na całych południowych nizinach Majów – wyjaśnia „Archeowieściom” znaczenie odkrycia Jarosław Źrałka.

Płaskorzeźba ma około 2000 lat. Archeolodzy znaleźli ją na Placu Północnym, który najprawdopodobniej niegdyś służył Majom za miejsce publicznych zgromadzeń i ceremonii. Badaczy zaintrygował wielki kamień wystający z ziemi na środku placu. Kopiąc wokół niego odkryli chultun. Były to pomieszczenia o butelkowatym zazwyczaj kształcie, które Majowie wycinali w skale. Służyły m.in. jako miejsca gromadzenia wody deszczowej, wyrabiania zaprawy wapiennej, czy też pochówki. Ten odkryty przez Polaków pełnił jednak najpewniej jakieś funkcje rytualne, bo raczej nie lokalizowano chultunów w centrum placów. Jest też bardzo płytki, więc mało prawdopodobne, by służył do przechowywania wody.

Odwracanie ołtarza. Fot. Katarzyna Leboch

Podczas prac archeolodzy zorientowali się, że spodnią stronę kamienia pokrywa płytka rzeźba. Po odwróceniu okazało się, że ukazywała ona jakąś kroczącą postać. Widać m.in. nogi władcy z dziwnymi ozdobami (lewy dolny róg), jego płaszcz i być może fragmenty nakrycia głowy. Badacze znaleźli jeszcze obok trzy mniejsze fragmenty domniemanego ołtarza.

Relief jest zadziwiająco stary. Wedle wstępnych ocen specjalistów sposób przedstawienia postaci i strój wyglądają archaicznie, co wskazuje na pochodzenie zabytku z okresu preklasycznego (kończy się około 250 r. n.e.) albo też z przełomu okresu preklasycznego i klasycznego. Tak stary monument z płaskorzeźbą to wielka rzadkość na południowych nizinach Majów.

Na razie badacze nie zdołali ustalić, jaki związek miał chultun z ołtarzem. – Przez chwilę myśleliśmy, że to miejsce gdzie osadzona była stela. Potem jednak gdy odwróciliśmy zabytek na drugą stronę zdaliśmy sobie sprawę, że jest to raczej ołtarz, który stał na ziemi; nie był natomiast osadzony w rejonie placu – relacjonuje dr Źrałka.

Zdaniem archeologa ołtarz mógł być ponownie wykorzystany w okresie schyłkowym klasycznym, a więc w czasach bujnego rozkwitu Nakum (IX-X w. n.e.) i właśnie dlatego znajdował się na powierzchni. – Jest też taka możliwość, że stał na tym placu od okresu preklasycznego, a potem mógł zostać zniszczony. To jak na razie hipoteza, ale nie zdziwiłbym się, jeśli w ostatnich dniach funkcjonowania Nakum doszło do jakiegoś buntu przeciwko władzy królewskiej. Praktycznie wszystkie stele, które przedstawiały lokalnych władców zostały wtedy zniszczone. Myślę, ze sporo może się wyjaśnić w przyszłym roku, ponieważ planujemy pokopać więcej w tym miejscu. Może uda się nam znaleźć fragment z głową władcy…. – opowiada Jarosław Źrałka.

Odnaleziony fragment ołtarza ma prawie 1,5 m na 0,9 m. Nocne zdjęcia przy sztucznym oświetleniu pozwalają trochę lepiej dostrzec widoczną na nim płaskorzeźbę. Fot. Katarzyna Leboch

Obecność takiego zabytku w centrum placu nie jest czymś wyjątkowym, bo Majowie często lokalizowali stele i ołtarze w takich miejscach. Najczęściej stały one przed budowlami w typie piramid. W przypadku Nakum jest to jednak jedyny taki przypadek i w dodatku odkryty ołtarz nie stoi przed żadną budowlą.

Zaskakująco stara płaskorzeźba odkryta w ostatnich dniach badań nie była jednak jedynym odkryciem, tylko wspaniałym ukoronowaniem tygodni ciężkiej pracy prowadzonej w kilku miejscach Nakum.

We wnętrzu piramidy 14 badacze niemal w całości odsłonili w tym roku zachowany fragment wielkiego fryzu wymodelowanego w stiuku, który odkryli w poprzednich latach. Zabytek przedstawia olbrzymie nogi jakiegoś bóstwa Majów flankowane przez dwóch władców albo znanych z majańskiej mitologii bliźniaków Hunahpu i Ixbalanque. Odkryty odcinek ma 7 m długości, a całe przedstawienie miało kiedyś zdaniem badaczy 4 m wysokości.

Wykopaliska w Nakum przypominają trochę pracę dawnych górników. Tunel prowadzący do wnętrza piramidy 14. Fot. Projekt Archeologiczny Nakum

We wnętrzu piramidy 14 badacze natknęli się też na zagadkową prostokątną budowlę z rzadkimi u Majów z tego regionu okrągłymi kolumnami. Takie kolumny pojawiły się w tym rejonie w IX-X w., tymczasem odkryta budowla pochodzi z około 550-650 r.

Badacze pracowali też w środku piramidy 99. Dotarli tunelem do jej centrum i okazało się, że przykrywa ona świątynię z okresu późno preklasycznego (ok. 300 p.n.e. – 250 n.e.). – Kopanie tego tunelu było dosyć skomplikowanym i ciężkim wyzwaniem ze względu na bardzo trudne wypełnisko – ogromne głazy mające nieraz po 1 m długości. Trzeba było stemplować każdy metr tunelu, który łącznie miał blisko 20 m – opowiada dr Źrałka. Wyjaśniło się też, że dwa depozyty ofiarne, które Polacy odkryli kilka lat wcześniej, były umieszczone na głównej osi tej preklasycznej świątyni, u podstawy jej schodów. Świątynia miała ok. 5,5 m długości. Jej dokładna szerokość jest jednak nieznana.

Wnętrze piramidy 14 z widocznym fragmentem fryzu. Fot. Projekt Archeologiczny Nakum

W obu piramidach Polacy dotarli w zasadzie do ich najstarszych warstw, ale budowle te położone są na platformach o starszej metryce, które można jeszcze badać. Takie stawianie nowszych budowli na starszych było powszechne wśród kultur mezoamerykańskich.

Polscy archeolodzy wrócą do Nakum najprawdopodobniej w marcu 2011 r.

Czytaj też o badaniach w Nakum w poprzednich latach.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 6.07.2010.

Odpowiedzi: 2 to “Kolejne polskie odkrycia w Nakum”

  1. Interesujące.

  2. Przepraszam za komentarz nie związany z tematem.

    Szukam kontaktu z Panią Katarzyną Leboch w sprawie laptopa :]

    dzianla0@gmail.com

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s