Przeworskie zabytki z policyjnej szkoły

Prawie dwa lata temu, podczas ćwiczeń na poligonie w Centrum Szkolenia Policji w Legionowie, pirotechnicy zauważyli w leju po wybuchu ceramikę. Okazało się, że założyli ładunek w środek grobu i dzięki temu odkryli całkowicie nieznane stanowisko kultury przeworskiej.

Cmentarzysko przeworskie w Legionowe, grób z bronią (fot. W. Orliński)

O badaniach „grupy archeo do zadań specjalnych” pisaliśmy rok i dwa lata temu. Teraz mieliśmy możliwość osobiście przyjrzeć się pracom archeologicznym i zweryfikować wcześniejsze informacje.

Cmentarzysko powstało na początku fazy A2 i trwało aż do fazy B1 kultury przeworskiej. – Czyli funkcjonowało prawdopodobnie od I w. p.n.e. do I w. n.e. – tłumaczy Wawrzyniec Orliński, kierownik wykopalisk, archeolog z legionowskiego muzeum – to jest przez około 6 pokoleń.

Podczas tegorocznego sezonu, trwającego od początku czerwca, archeolodzy skupili się na najmłodszej fazie cmentarzyska i już odnaleźli unikatowe znaleziska. – Tutaj każdy sezon jest wyjątkowy – śmieje się Wawrzyniec Orliński. Szczególnie interesujące było wyposażenie dwóch grobów.

Umbo (fot. W. Orliński)

Jak opisuje archeolog, w pierwszym grobie, męskim, znaleziono umbo o zamkniętej kalocie (umbo koliste, ściśle przylegające do tarczy), dwa groty włóczni – z zadziorami i bez – oraz typowy miecz jednosieczny z fazy B1, ale z dekoracją trzpienia. Na znajdujących się tam brązowych nitach był wzór w kształcie wolut, bądź esownic, wykonanych z taśmy brązowej. – Póki co nie znam analogi do takiej ozdoby na mieczu. Dodatkowo w grobie znaleziono dobrze zachowane okucia pochwy wraz z elementami do zawieszania – kontynuuje Wawrzyniec Orliński. – Drugi bardzo ciekawy grób, kobiecy, zawierał dwie zapinki importowane z Czech, czyli ówczesnej strefy osadnictwa markomańskiego.

Na zdj. Groty włóczni z zadziorami i bez (fot. W. Orliński)

Do tej pory liczba odnalezionych obiektów wynosi 121 (w tym sezonie 17), a przekopano obszar około 1 hektara. – Zostało jednak jeszcze drugie tyle – mówi Wawrzyniec Orliński – jeżeli, co dość często zdarza się na Mazowszu, cmentarzysko funkcjonowało jeszcze w okresie rzymskim i pojawią się groby kultury wielbarskiej, będziemy musieli przebadać podobny obszar, jak do tej pory. Na razie udało nam się wyznaczyć granice nekropoli w części północno-zachodniej, gdzie pojawiały się najstarsze obiekty, z okresu przedrzymskiego. Nie wiemy, jak cmentarzysko rozwija się w kierunku południowo–wschodnim, chociaż dość wyraźnie widać jego rozwój chronologiczny.

Cmentarzysko wielkością, póki co, można zaliczyć do średnich (duże nekropolie na Mazowszu to takie, które mają ponad 300 grobów, np. Oblin czy Kamieńczyk).

Grób z umbem, po prawej stronie (fot. J. Chyla)

Wśród najważniejszych odnalezionych do tej pory zabytków wymienić można fragmenty okucia rogu do picia (w tym roku odnaleziono już pozostałości czwartego z kolei, tym razem żelaznego). Słynne zakończenie rogu w kształcie głowy byka odkryte podczas pierwszego sezonu, a pochodzące z wysp duńskich, stało się logo wykopalisk.

Innym wyjątkowym zabytkiem jest znalezione w zeszłym roku umbo taśmowate, import celtycki, który być może przesunie datowanie stanowiska do schyłku fazy A1. Importem mogą być również miecze dwusieczne, w pochwach żelaznych, z dzwonowatym jelcem.

Na zdjęciu: zakończenie rogu do picia w kształcie głowy byka, z inkrustowanym okiem (fot. W. Orliński)

Poza tym archeolodzy znajdują w grobach standardowo ceramikę (popielnice i przystawki), noże żelazne różnego rodzaju, fibule, przęśliki, a w tym roku po raz pierwszy pokazały się paciorki szklane, typowe dla początków okresu rzymskiego. – Cmentarzysko reprezentuje dość bogate społeczeństwo – zaznacza kierownik wykopalisk – duży odsetek grobów posiada broń. W porównaniu z innymi nekropolami tej kultury stanowisko wyróżnia się ilością i jakością zabytków.

Zwykle kultura przeworska umownie identyfikowana jest z Wandalami. Ludność, która chowała swoich bliskich na badanym cmentarzu, zajmowała się rolnictwem. – Odnalezione przez nas zabytki wskazują również na liczne kontakty z Europą, zarówno z Celtyką wschodnią (przede wszystkim broń), jak i północą, na co wskazują importy z Danii i południowej Skandynawii – opowiada archeolog. – Na Mazowszu, w okolicach Pruszkowa, istniał w owym czasie wielki ośrodek wytopu żelaza. Masowa produkcja przeznaczona była na handel. Niewykluczone, że groby należały do ludzi blisko związanych z tym ośrodkiem, tym bardziej, że po lewej stronie Wisły do tej pory nie odnaleziono dużych cmentarzysk.

Popielnica z przystawką (fot. J. Chyla)

Dzięki badaniom w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski, znane są osady ludności przeworskiej, która prawdopodobnie korzystała z nekropolii znajdującej się w Legionowe. – W promieniu do kilometra od cmentarzyska odkryto dwie. Część znalezionych tam materiałów można datować na okres przedrzymski – wyjaśnia Wawrzyniec Orliński.

Niestety, jak na razie w Legionowie nie znaleziono grobów z wyposażeniem „kowala”, które często zdarzają się na innych, podobnych stanowiskach. Nie ma także wyraźnego rozwarstwienia społecznego. Groby bardzo bogate i bardzo ubogie znajdują się zaraz obok siebie. Regularność wykazują tylko względem położenia (wzdłuż linii wschód – zachód) i kształtu (zbliżony do owalu). Pochówki rzadko kiedy naruszone są przez inne groby.

Jeden z najgłębszych grobów, w profilu fragmenty ceramiki (fot. J. Chyla)

Odnalezione zabytki trafią do Muzeum Historycznego w Legionowie, gdzie już można obejrzeć wystawę stworzoną na podstawie znalezisk z dwóch pierwszych sezonów. – Niecały rok po rozpoczęciu badań pokazaliśmy najciekawsze zabytki zwiedzającym – chwali się Wawrzyniec Orliński. – Kolekcja będzie stale wzbogacana o kolejne zabytki odnajdywane na bieżąco, jak tylko powrócą z konserwacji.

Dodatkowo Muzeum Historyczne w Legionowie rozpoczęło program badań nad kulturą przeworską w okresie przedrzymskim w mikroregionie wideł Wisły i Bugo-Narwi.

Tekst Julia Chyla, red. WP.

~ - autor: Julia M. Chyla w dniu 2.07.2010.

Jedna odpowiedź to “Przeworskie zabytki z policyjnej szkoły”

  1. […] pół roku temu informowaliśmy szeroko o bardzo interesujących znaleziskach na przeworskim cmentarzysku w Legionowie. Wkrótce potem pracujący tam archeolodzy dokonali kolejnych interesujących znalezisk. Okazało […]

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s