Tutanchamon chodził o lasce, najpewniej zabiła go malaria (pełna wersja)

Słaby, schorowany, chodzący o lasce – taki jest prawdziwy obraz najsłynniejszego egipskiego faraona, który zmarł w wieku zaledwie 19 lat najpewniej w wyniku powikłań wywołanych ciężką odmianą malarii. Naukowcy z Egiptu, Niemiec i Włoch pracujący pod kierunkiem Zahiego Hawassa zaprezentowali wyniki badań genetycznych mumii Tutanchamona oraz szczątków 15 innych członków egipskich rodzin królewskich.

W trwającym dwa lata projekcie naukowcy pracujący w dwóch egipskich nowoczesnych laboratoriach genetycznych dokładnie analizowali DNA pobrane z mumii Tutanchamona oraz 10 innych królewskich mumii z lat 1410-1324 p.n.e., a więc najpewniej należących do rodziny młodego władcy. Kolejne próbki pochodziły z 5 królewskich mumii z okresu 1550-1479 p.n.e. i miały charakter kontrolny. Były to pierwsze badania genetyczne królewskich mumii i przyniosły przytłaczającą liczbę nowych informacji.

Chorowity Tutanchamon

Genetycy ustalili, że młody faraon był osobą niezwykle chorowitą. Całą winę za to ponoszą jego przodkowie, a dokładnie praktykowane przez nich kazirodcze związki. DNA pokazało, że Tutanchamon był synem rodzeństwa: faraona Echnatona i jego siostry. Była to praktyka dość częsta w królewskich rodach starożytnego Egiptu.

Władca cierpiał na martwicę kości, a także na wadę zwaną stopą końsko-szpotawą. Musiał chodzić o lasce, co tłumaczy dlaczego znaleziono kilka lasek w grobowcu 19-latka.

Genetycy zidentyfikowali też DNA pasożyta wywołującego malarię. Podejrzewają, że to właśnie ona przyczyniła się od śmierci Tutanchamona.

Echnaton był normalny

Badania pozwoliły wyjaśnić wiele zagadek dotyczących przodków Tutanchamona. Nie dość, że potwierdziły one, iż był synem Echnatona, to jeszcze pozwoliły zidentyfikować mumię tego władcy – jest to mumia określana symbolem KV-55. To zaś pozwoliło naukowcom wykazać, że Echnaton nie cierpiał na żadne schorzenia zniekształcające jego sylwetkę. Władca ten często był ukazywany z wydatnym brzuchem i dziwną twarzą (por. zdjęcie obok, Creative Commons, Gérard Ducher). Przez wiele dekad naukowcy dopatrywali się w tych przedstawieniach wielu schorzeń. Okazuje się jednak, że taki sposób przedstawiania tego władcy miał najpewniej znaczenie religijne. Jak uważa egiptolog John Darnell z uniwersytetu Yale’a taki artystyczny kanon miał upodabniać władcę do boga Atona, którego kult wprowadził. Bóg ten nie był kobietą ani mężczyzną. Jak podkreśla Darnell, to chyba największa sensacja tych badań.

Matka, dziadkowie i dzieci Tutanchamona

Matką Tutanchamona okazała się osoba, której mumię naukowcy zwą Młodszą Damą (KV35YL). Była ona siostrą Echnatona. Nie wiemy jednak jak miała na imię. Badania genetyczne osłabiają jednak znacząco hipotezy, że matką młodego władcy była słynna Nefretete. Nie ma bowiem żadnych przesłanek, by uznać ją za siostrę Echnatona.

Jedynym dziadkiem Tutanchamona był Amenhotep III, a jedyną babcią królowa Teje. Badania pozwoliły też ustalić, że to do niej należy mumia zwana dotąd Starszą Damą (KV35EL).

Badania wykazały też, że znalezione w grobowcu Tutanchamona mumie dwóch dziewczynek, które narodziły się martwe, należały do córek władcy. ich matką była najpewniej Anchesenamon, przyrodnia siostra Tutanchamona (córka Echnatona i Nefretete).

Wyniki badań opublikowano w The Journal of the American Medical Association. Szerokie omówienie znajdziecie w National Geographic. Warto też przeczytać informację na stronie Zahi Hawassa.

KOMENTARZ

Rzeczywiście największe wrażenie robią nie odkrycia dotyczące Tutanchamona, ale wyniki badań zidentyfikowanej dzięki genetykom mumii Echnatona. To, że nie miał żadnych widocznych na rzeźbach deformacji powinno być przestrogą dla wszystkich tych, którzy chcą wyczytać zbyt wiele z dzieł sztuki. Sztuka bowiem rządzi się swoimi prawami. Tymczasem przez wiele lat kolejni naukowcy przekonywali nas (często np. w Discovery, a nie recenzowanych pracach), że jakaś widoczna na rzeźbie cecha świadczy o takim to a takim schorzeniu przez co katalog przypisywanych Echnatonowi chorób rósł z każdą dekadą. Zresztą badania genetyczne poobalały całą masę różnych, często sprzecznych założeń dotyczących rodziny Tutanchamona. Np. różni naukowcy przypisywali Nefretete mumie Starszej Damy bądź Młodszej Damy. Teraz wiemy, że żadna z nich do niej nie należy.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 17.02.2010.

Komentarze 44 to “Tutanchamon chodził o lasce, najpewniej zabiła go malaria (pełna wersja)”

  1. Z tego co wiem, Tutanchamon zmarł w całkiem młodym wieku chociaż nie widzę związku choroby zakaźnej (malarii) z ogólną chorowitością. TVN24 podaje także informacje o martwicy kości, która już dużo bardziej wiąże się z chorobami genetycznymi.

  2. Niewiarygodne odkrycia :) ciekawi mnie tylko kim była matka Tutanchamona. Największa sensacja to chyba zidentyfikowanie mumii Echnatona. Wiele teorii zostało obalonych. Świat nie jest już taki sam… hehe

    • podobno NEFRETETE(nefretiti) -największa piękność Egiptu.Żona Echnatona niestety z nim spokrewniona.

      • „Some Egyptologists have speculated that King Tut’s mother was Akhenaten’s chief wife, Queen Nefertiti—made famous by an iconic bust (Nefertiti-bust picture). But the new findings seem to challenge this idea, because historical records do not indicate that Nefertiti and Akhenaten were related.”

        – z badan mol. – genetycznych, ktore zrekonstruowaly 5 generacji rodziny Tutanchamona, wynika ze rodzice Tutanchamona byli rodzenstwem oraz zidentyfikowano mumie jego matki = mumia znana jako „Younger Lady” – i badania te pokazaly ze matka Tut. byla siostra jego ojca = Faraona Echnatona (ang. Akhenaten). Poniewaz zadne dane nie mowia ze krolowa Nefertiti (i pierwsza, najwazniejsza zona ojca Tutanchamona) byla z mezem spokrewniona to nie moze ona byc matka Tutanchamona.

    • podobno kija

  3. Dla licealistów i młodszych obserwatorów Archeowieści.Tutanchamon
    jest znany jako najsłynniejszy faraon.Jego sława jednak nie pochodzi z jego dokonań tzn.nie budował,nie zdobywał i niczego mądrego po sobie nie zostawił.Jego sława polega na jego nienagannie
    zachowanym grobie.Komora grobowa tego małolata jest jedynym do dzisiaj zachowanym grobem Faraona w stanie naruszony, tzn.nigdy
    nieograbionym,niesplądrowanym.Dopóki nie odkryto jego grobu historia st.Egiptu nic o umarlaku nie wiedziała(nie podawała).
    Wiemy,że miał problemy zdrowotne:stopa końsko szpotawa,rozszcze-
    pienie podniebienia i …. wykończył go wypadek na polowaniu,podobno otwarte złamanie infekcja,może malaria.
    Ojcem sławnego Tutanchamona był Echnaton wcześniej zwany
    Amenchotep IV.Chodziło tu o zmianę wierzeń(chodzi o Jedynego Boga-
    ATONa)-wiarea ta nie przetrwała niestety tej jednej dynastii.

    • ten wypadek na polowaniu to raczej fantazja – nie ma zadnych potwierdzen w koncepcja powstala by jakos wyjasnic smierc w b. mlodym wieku. Jednak wlasnie relacjonowane powyzej wynik badan pokazuja Tutanchamona jako czlowieka schorowanego ktory mogl zejsc na jedna z kilku chorob lub – co jest jeszcze bardziej prawdopodobne na ich kombinacje ( deformacja nog -> skaleczenie > infekcja + malaria ktora mial od lat …. ). wyniki sugeruja tez ze Tutanchamon byl zainfekowany malaria kilka razy . pzdr

    • wedlug N.Geografic ktory streszcza artykul – odkryto iz Tutenchamon mial martwice kosci znieksztalcajaca lewa stope i nie bylo to schorzenie niebezpieczne dla zycia ale bolesne (raczej zniechecajace do aktywnego trybu zycia jak polowania). Z tego co piszesz wynika ze mial jeszcze, wczesniej znane – szpotawosc i rozszepione podniebienie?

      Badania DNA pokazaly tez ze DNA z „krolewskich” mumii bylo w zaskakujaco dobrym stanie

      „The generally good condition of the DNA from the royal mummies of King Tut’s family surprised many members of the team, which suspects that the embalming method the ancient Egyptians used to preserve the royal mummies inadvertently protected DNA as well as flesh.”

      • Nie szpotawość, ale na stopę końsko-szpotawą. Z tego samego NG.
        „Picture instead a frail, weak boy who had a bit of a club foot and who needed a cane to walk.”

  4. Czyli bezpowrotnie upada koncepcja zespołu Marfana u Echnatona.
    Jednak to, że dzieł sztuki starożytnej nie można odbierać jako 100% dowodu, nie przekreśla ich przydatności w ogóle.

  5. Nie pamiętam skąd(może Discovery TV),ale znam wersję polowań w Egip-
    cie z bojowych rydwanów.Tu ułomność stopy nie była przeszkodą w samej rzeczy rozrywki,ale mając problemy z balansowaniem ciałem (defekt stopy) można sobie wyobrazić,że łatwo było o upadek z szybkiego(ok.60km/h) pojazdu w terenie wyboistym.Przy tym zlamanie,gangrena,śmierć w wysokiej gorączce.
    Pamiętajmy,że był to nastolatek- pełen wigoru mentalnego.

  6. Zgoda nie każdemu.Ale Faraon(król,prawie bóg-młody bóg)jest pod pre-
    sją własnej nieskazitelnej,boskiej postaci.Był też naczelnym zwierzchnikiem armii,sił zbrojnych(skąd my to znamy??).
    W starożytności naczelny wódz osobiście prowadził armię do boju,a nie dowodził zza biurka.Pzed swoimi generałami(setnicy,tysięcznicy)
    dwukrotnie starszymi wiekiem od siebie,musiał tym bardziej wykazać się sprawnością fizyczną.Ambicja wynikająca z racji stanu
    a nie(niekoniecznie)testosteron.

    • Kirysie, nie obraź się, ale to tylko spekulacje.

    • No właśnie, spekulacje. Poza tym dziwnie wyglądałby chłopak o lasce, próbujący się wykazać sprawnością fizyczną – wątpliwe, żeby efekt takich popisów przysłużył się racji stanu.

    • Chorowity i chodzący o lasce chłopak wykazuje się sprawnością fizyczną przed wojskiem? Hmmmmmmm

  7. Wypadek na polowaniu to jedynie koncepcja tłumacząca złamanie. Że miał malarię, można było przypuszczać już wcześniej, np z widocznych ukąszeń moskitów (m.in. na lewym policzku)
    co do Echnatona – ciekawe. jakiś powiew świeżości nastąpił :) i cóż się stanie z koncepcją o zespole Marfana, na który rzekomo z całą pewnością cierpiał…?
    W ogóle bardzo interesujące badania. Do tekstu wkradł się chyba jedynie mały chochlik – KV-55 to nie mumia, a nr grobowca w Dolinie Królów. Mumia Echnatona została zlokalizowana już dość dawno temu, większą sensacją jest fakt że jedna z mumii tego grobowca prawdopodobnie jest mumią samej Nefretete – badania dotyczące tej kwestii prowadziła niejaka Joanne Fletcher kilka lat temu.
    Co do matki Tuta – jest ona postacią od dawna znaną, miała na imię Kija i była po prostu drugorzędną żoną Echnatona, gdyż Nefretete nie była w stanie dać mu syna (mieli 6 córek). Nie rozumiem zamieszania wokół jej postaci, która była już znaleziona, przebadana i bóg wie co jeszcze :)
    pozdrawiam

    • Niezidentyfikowane mumie są określane nazwami grobowców, w których je znaleziono. Co do matki Tutanchaoma to widzę, że wiesz więcej od Hawassa i jego współpracowników, bo oni stwierdzili, że nie wiadomo jak miała na imię.

      • Proszę mi wybaczyć, uznałam za pewnik coś, co zostało przyjęte jedynie przez część naukowców. To teza najbardziej prawdopodobna. Kija zwana też Taduhepą jest postacią znaną – mittanijską księżniczką, żoną Echnatona.

    • Mumia, którą badała Joanne Fletcher, to właśnie mumia zwana Młodszą Damą, zidentyfikowana przez Hawassa jako matka Tutanchamona i siostra Echnatona. Nie może być to Nefertiti, gdyż nie ma żadnych dowodów, by to ona była matką młodego króla.

      Matką Tutanchamona była jedna z córek Amenhotepa III i Teje. Jeśli była nią Kija, należałoby odrzucić teorię o jej mitannijskim pochodzeniu. Dlaczego jednak para królewska o niej nie wspominała? Możliwe, że Kija zmieniła imię. Inną kandydatką może być Sitamon, najstarsza siostra Echnatona,

  8. pisałem że chyba Discovery TV,może inne popularne źródło.Teraz na szybko chciałem wyszukać jakichś posiłków i ….wymiękam,bo jeszcze
    wyjdzie na to,że Tutanchamon zginął podobnie jak Bruce Lee.:
    ,,Jednak badania przeprowadzone w 1968 roku z wykorzystaniem tomografii komputerowej wykryły obecność w tylnej części głowy rozległego krwiaka wewnątrzczaszkowego, który był zapewne bezpośrednią przyczyną śmierci. Jak powstał? Być może podczas nieszczęśliwego wypadku np. podczas jazdy rydwanem. Naukowcy Amerykańscy stwierdzili, że powstał w skutek uderzenia (krawędzią ręki) w tył głowy. Wskazywałoby to, więc na morderstwo. Najprawdopodobniej zostało zlecone przez wysokiego urzędnika państwowego Aja (Eja), który po śmierci Tutenchamona został faraonem. Być może ważnej ” >KRAWĘDZIĄ ręki<???
    Wielokrotny przedruk pewnie,ale link taki (przydługawy)
    http://www.sciaga.pl/tekst/14324-15-tuenchamon_jego_oycie_i_mier_haward_carter_odkrywca_grobu_tutenchamona

    • Bezpośrednim „wrogiem” Tutenchamona był nie stary, schorowany kapłan Eje który lata świetności miał już za sobą, a były dowódca wojsk, Horemheb, który czyhał na Tuta od urodzenia, bo miał nawet zatargi jego ojcem, i ostatecznie objął władzę. To jego raczej można osądzać o taki czyn.

      • Spekulacje, spekulacje, spekulacje, tym bardziej, że nie ma żadnych dowodów na zabójstwo Tutanchamona.

        • nie twierdze ze byl zamordowany, nikt tego nie wie. tylko że jeśli mielibyśmy rozważać taką opcje, postać Horemheba byłaby bardziej prawdopodobna niż bliskiego śmierci Eje ze względu na różne okoliczności (począwszy od wieku, przez motyw po pozycje społeczną).

    • Proszę nie cytować hipotez obalonych lata temu :). A ściąga.pl to żadne źródło.

  9. ,,spekulacje”
    Tak racja. Przepraszam szefa i korespondentów.Poszedłem po bandzie
    nader zbytnio.Kładę uszy po sobie.Szef napisał,,Kirysie, nie obraź się”-nie było trzeba tak łagodnie,porządny opiernicz działa bardzo wychowawczo.Muszę założyć w cugle na swój temperament.
    Pozdrowienia i szacunek.

  10. A ja sie zastanawiam nad czym innym.
    Egipcjanie napewno przez wieki obserwacji musieli zauwazyc, ze zwiazki miedzy najblizsza rodzina owocuja (przecietnie) bardziej schorowanymi dziecmi niz zwiazki z osobami niespokrewnionymi. Ich wiedza medyczna byla dosc spora.
    Skad zatem wzial sie zwyczaj malzenstw miedzy rodzenstwem? Z tego co wyczytalam mowi sie o roznych przyczynach, ale jakos nie ma spojnego wytlumaczenia.

  11. Jestem laikiem i pewnie dlatego czegoś tu nie rozumiem.
    Jak czytam: „badania potwierdziły, iż ojcem Tutanchamona był Echnaton”, oraz „pozwoliły zidentyfikować mumię tego władcy (Echnaton’a) – jest to mumia określana symbolem KV-55”.

    Moje pytanie brzmi skąd wiadomo, że mumia KV-55 to właśnie szczątki Echnaton’a? Badania dowodzą tylko tego że, mumia KV-55 to ojciec Tutanchamona, na jakiej podstawie stwierdzono jej tożsamość ?

    • W rachubę wchodziło tylko dwóch potencjalnych ojców faraon Amenhotep III, albo jego syn Amenhotep IV (Echnaton). Badania genetyczne pozwoliły ustalić, która mumia należy do ojca Tutanchamona i nie była to mumia Amenhotepa III.

      • Sprawdzając wiek Smenchkare i Tutanchamona na potrzeby odpowiedzi na inny post zorientowałem się, że palnąłem głupotę i źle przeczytałem notkę w jednym ze źródeł. W rachubę od początku wchodził w zasadzie wyłącznie Echnaton (Amenhotep III zmarł na około 10 lat przed urodzeniem się Tutanchamona). Brakowało jednak jakiegoś twardego dowodu, który by potwierdzał jego ojcostwo.

  12. To nie jest prawda – badania potwierdziły, że Amenhotep III i Teje byli DZIADKAMI Tutanchamona. Wcale nie jest oczywiste – jak przyjmuje Hawass – że ojcem Tutanchamona był Echnaton. Był nim KRÓL, a przecież przez Tuenchamonem panował jeszcze jeden faraon, o którym niewiele wiadomo, ale jednak wystarczająco dużo, żeby wiedzieć, że BYŁ. Więc ojciec Tutenchamona był SYNEM Amenhotepa i Teje, ale nie musiał być nim Echnaton. Tylko ów

  13. Smenkhare – a być może królowa Teje miała jeszcze jednego syna? Przeciez nie jest pewne, ze mumia ojca Tutenchamona to na 100% Echnaton. Hawass lubi podgrzewac atmosfere i to zrozumiale, bo czuej sie jak gwiazdor, tak zachowuje i dba o kasę na badania. A „udowadnianie”, ze… hurra, mamy mumię słynnego Echantona! jest po prostu niezłą reklamą. Według mnie nie ma dowodu i tyle – to spekulacje takiej samej wartosci, jak te, ze ojcem Tuta jest Smenkhare. I tyle. Ojca i matek mamy, ale nie mamy ich imion – obydwojga.

  14. Smenkhare powiedzmy. To taka sama spekulacja, jak spekulacja Hawassa. Mamy mumie i wiemy, jak sa spokrewnione, ale nie jest pewne, kto jest kim poza Tutenchamonem i Teje. Reszta to dopasowywanie klocków. Hawass robi z siebie gwiazdora i – slusznie – chce zdobyc pieniadze na badania, wiec zawsze wybierze barwniejsza wersje. Dlatego uznal za pewnik hipoteze, bo to lepiej brzmi i od razu ma REKLAME; O, mamy Echnatona, tego slynnego faraona!

    • Niestety, ale KV 55 nie pasuje do Smenchkare. Umarł on bowiem jeszcze przed 20., a mumia KV 55 należy do starszego mężczyzny. Po nim tron objął Tutanchamon, który miał lat 8-9. Jest więc mało prawdopodobne, by 10-letni Smenchkare został ojcem Tutanchamona.

  15. Słyszałam teorię, że Smenkhare to Nefretete panująca ‚w przebraniu’ mężczyzny po śmierci Echnatona. Teoria co najmniej sensacyjna, ale czy istnieją na nią w ogóle jakiej potencjalne dowody lub przesłanki? Z tego co pamiętam jednym z powodów do wysnucia takiej tezy była ewolucja imion Nefretete na kartuszach. Kiedy jeszcze była regentką Echnatona, pod koniec jego życia nosiła oficjalne imię Neferneferuaten-Smenkhare. Ktoś wie o tym coś więcej?

  16. Z powodu stopy końsko-szpotawej na pewno się nie umiera. Można mieć zdrowie jak przysłowiowy koń. Można też z taką stopą świetnie jeździć konno – przykład z historii: Sekwoja.

  17. Troche po czasie ale mitannijska ksiezniczka Kija raczej nie moglaby byc siostra Echnatona. No chyba ze Amen III i Teje ja sobie urodzili i dali taki tytul bo mogli jako ze chyba samo panstwo zostalo juz podzielone miedzy Egipt i Hetytow? Tak sobie rozmawiam sam ze soba :-)

  18. […] szefa egipskiej Najwyższej Rady Starożytności Zahi Hawassa wysunął kolejną hipotezę. Zdaniem znanego archeologa Tutanchamona prawdopodobnie zabiła malaria. Dowodem na to miało być zidentyfikowanie, podczas badań genetycznych mumii, DNA pasożyta […]

  19. […] królewskich mumii z czasów słynnych faraonów Echnatona i Tutanchamona. Ich wyniki wywołały wielką sensację, ale budzą wciąż wątpliwości części […]

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s