Unikatowy fryz heraldyczny z Sandomierza

Fryz heraldyczny z okresu bitwy pod Grunwaldem odkryto podczas prac nad renowacją prezbiterium w katedrze Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Sandomierzu.

Jak podkreślają prof. dr. hab. Jan Ptak, kierownik Katedry Historii Średniowiecznej KUL i dr. Tomisław Giergiel z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, jest to najstarszy tego rodzaju zabytek w Polsce i jedyny z epoki średniowieczna

Odkrycia dokonano wiosną 2008 r. Naukowcy odsłonili w katedrze nieznane dotąd fragmenty polichromii w stylu bizantyńskim fundowane przez Władysława Jagiełłę.

Fryz jest umieszczony 3,65 m nad posadzką prezbiterium i ma 6,7 m długości. Tworzy go dziewięć tarcz herbowych umieszczonych w jednym rzędzie obok siebie. Namalowany był z zamysłem jako element całości kompozycji, wykonany tą samą co ona techniką, w tym samym czasie co reszta polichromii. Jak zapewniają badacze jego stylizacja posiada wysokie walory artystyczne, kompozycyjne, komunikatywne i formalne.

Na fryzie umieszczono jeden herb państwowy (Orzeł Biały), trzy dynastyczne (Pogoń, Podwójny Krzyż i herb cylejski) oraz pięć herbów ziemskich: sandomierski, ruski, dobrzyński, kujawski i wielkopolski. W ten sposób ukazano, w postaci monumentalnej, oficjalny zestaw składników idei państwowej. Interesującym i bardzo rzadkim zabytkiem jest herb cylejski, należący do Anny żony Władysława Jagiełły w latach 1403-1416. Wiąże on moment fundacji całych fresków na jej lata panowania.

W ocenie naukowców miejsce umieszczenia fryzu i jego forma wskazują, że odkryty został fragment królewskiej przestrzeni ceremonialnej.

Jest to jeden z niewielu zachowanych zbiorów polskich herbów państwowo-terytorialnych wykonanych techniką malarską z zastosowaniem barw. W ocenie dwójki naukowców fryz stanowi punkt wyjścia do badań nad rozwojem polskiej heraldyki państwowo-terytorialnej i jest cennym źródłem kultury heraldycznej, a także ideologii i kultury politycznej.

Więcej w informacji umieszczonej na stronach diecezji sandomierskiej.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 4.02.2010.

Komentarzy 8 to “Unikatowy fryz heraldyczny z Sandomierza”

  1. „jest to najstarszy tego rodzaju zabytek w Polsce i jedyny z epoki średniowieczna”

    Chochlik wstawił „n” do średniowiecza.
    Inna rzecz, to określenie „jedyny z epoki średniowiecza”. Daleko nie szukając heraldyczny fryz, tyle, że rzeźbiarski, jest w Wiślicy (http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/26/Wislica_20070825_1508.jpg). Inny fryz, tym razem malarski jest w Lądzie (http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:123-bis.JPG&filetimestamp=20081031164532).
    Sądzę więc, że to określenie nie jest precyzyjne. Może chodzi o jedyny tego rodzaju (nie wiem jakiego, bo fryzu nie widziałem)?

    • “jest to najstarszy tego rodzaju zabytek w Polsce i jedyny z epoki średniowieczna”

      I dalej: „Jest to jeden z niewielu zachowanych zbiorów polskich herbów państwowo-terytorialnych wykonanych techniką malarską z zastosowaniem barw.”

      Łącząc te elementy wypowiedzi można dojść do wniosku, że spośród wszystkich polskich herbów państwowo-terytorialnych wykonanych techniką malarską z zastosowaniem barw, jedynie ten pochodzi z okresu średniowiecza. Nie wyklucza to istnienia udokumentowanych fryzów heraldycznych z okresu średniowiecza wykonanych inną niż w/w techniką.

  2. > Jak podkreślają prof. dr. hab. Jan Ptak, kierownik Katedry Historii Średniowiecznej KUL i dr. Tomisław Giergiel z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, jest to najstarszy tego rodzaju zabytek w Polsce i jedyny z epoki średniowieczna.

    Warto uściślić, że nie chodzi o najstarszy kolorowy fryz heraldyczny, ale o fryz składający się z herbów dynastycznych i ziemskich.

    • Czyli generalnie nie chodzi o unikalność fryzu, jako elementu wystroju malarskiego zabytku architektury, a o unikalność programu tego fryzu.
      I tutaj wychodzi różnica, z jaką przyglądają się zabytkowi historyk i historyk sztuki lub archeolog.

      • W zasadzie o wyjątkowości zabytku przesądzają tak kryteria formalne, jak i treściowe. Starszy kolorowy fryz heraldyczny znajduje się w klasztorze w Lądzie nad Wartą, zespół herbów państwowych i ziemskich umieszczono np. na nagrobku Jagiełły (oczywiście jest on nieco późniejszy), więc całe wyrażenie jest „jedyne z epoki średniowiecza” dopiero jako malowany, kolorowy zespół herbów państwowych i ziemskich.

        Ale to nie ma tak naprawdę dużego znaczenia, w Polsce kolorowe źródła heraldyczne z okresu średniowiecza są generalnie rzecz biorąc bardzo rzadkie.

  3. Abstrahując od ciekawych uwag powyżej, przydałoby się zilustrowanie tego odkrycia jakimś zdjęciem.

    Czego herbem był Podwójny Krzyż? Jagiellonów?

    • Tak, to herb dynastyczny Jagiellonów, używany obok Kolumn i Pogoni. Ta ostatnia to też herb państwowy Wielkiego Księstwa Litewskiego.

  4. po „dr” nie powinno być kropki….

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s