Najstarsza hebrajska inskrypcja

Pięć linii zapisanych 3000 lat temu na ceramicznej skorupie jest najstarszym przykładem hebrajskiego napisu, jaki kiedykolwiek odkryto. Inskrypcja powstała 400 lat wcześniej niż najstarsze znane dotąd hebrajskie napisy.

Skorupę znalazł w lipcu 2008 roku nastoletni ochotnik podczas wykopalisk w Khirbet Qeiyafa, 20 km na południowy-zachód od Jerozolimy.

Tekst jest napisany pismem protokanaanejskim, które było poprzednikiem pisma hebrajskiego. Początkowo naukowcy nie mogli być pewni, że inskrypcja jest w języku hebrajskim, gdyż pisma tego używały też inne ludy starożytnej Palestyny.

Starożytną inskrypcję odczytał Gershon Galil, profesor studiów biblijnych na Uniwersytecie w Hajfie. W jego ocenie inskrypcja jest hebrajska. Świadczą o tym czasowniki asah (zrobić) i avad (pracować), które są charakterystyczne dla hebrajskiego, a w innych lokalnych językach występowały rzadko. – Niektóre słowa, które pojawiają się w tekście, takie jak almanah (wdowa), są specyficzne dla języka hebrajskiego i były inaczej pisane w pozostałych miejscowych językach – powiedział Galil.

Wyjątkowość zabytku wzmacnia jeszcze to, że jest to najdłuższy znany protokanaanejski napis.

Inskrypcja, która zachowała się na skorupie tylko we fragmentach dotyczyła najpewniej zasad traktowania niewolników, wdów i sierot.

W oparciu o znalezisko naukowcy spekulują, że część Starego Testament mogła być spisana kilka stuleci wcześniej, niż dotąd sądziliśmy. Uważa się bowiem, że najstarsze fragmenty Starego Testamentu były pierwszymi tekstami zapisanymi w starożytnej odmianie hebrajskiego.

Na podstawie

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 20.01.2010.

Komentarzy 13 to “Najstarsza hebrajska inskrypcja”

  1. Jestem ciekawy czy datowanie było wykonane tylko na podstawie analizy słów i języka czy również metodą węgla C14.
    Masz może pełny artykuł na ten temat ?

    • Sądząc z dostępnych informacji nie datowano 14C napisu, bo generalnie ciężko tą metodą datować ceramikę naczyniową, a napis to ostrakon – czyli inskrypcja na skorupie. Może datowano 14C jednostkę stratygraficzną z której pozyskano skorupę, ale nie mogę dopatrzeć się takiej informacji. Nie jest to szczególnie istotne ponieważ często wystarczy datowanie takiej jednostki metodami archeologicznymi (chronologia pozyskanych z jednostki innych źródeł – fragmentów naczyń ceramicznych, przedmiotów metalowych etc, analiza stratygraficzna). Oczywiście paleografia i analizy filologiczne są także elementem wspomagającym datowanie archeologiczne.

  2. Czy jeśli faktycznie Stary Testament będzie starszy niż do tej pory myślano, to czy zmienia to coś na korzyść/niekorzyść osób wierzących oraz niewierzących w sporze Bóg vs Ewolucja?

    • 1. mie sądzę, żeby istniał „spór Bóg vs. Ewolucja”. Istnieje spór między nauką (ewolucjonizm) a pseudonauką (tzw. kreacjonizm naukowy)
      2. wiek ST z pewnością nie będzie miał znaczenia ani dla mainstreamowych kościołów (wszystko da się reinterpretować) ani dla ateistów (i tak są przekonani, że to wszystko wymysł ludzki), natomiast datowanie początków ST znacznie odbiegające in plus/in minus od chronologii biblijnej jest ciosem w fundamentalizm i jego literalne pojmowanie. Choć w takich momentach również fundamentaliści wykazują zadziwiającą elastyczność i zdolność do interpretacji. Fundamentalistów interesuje tylko (nie wiedzieć czemu) zwalczanie teorii ewolucji, tu nie są w stanie wycisnąć z siebie cienia wysiłku interpretacyjnego, poszukiwania metafor itp.; gdy wytyka im się paradoksy i sprzeczności w Piśmie, zawsze znajdą jakiś wykręt

      • @eptesicus
        „Fundamentalistów interesuje tylko (nie wiedzieć czemu) zwalczanie teorii ewolucji”
        To nie prawda. Fundamentaliści zwalczają także newage’owców, inne religie oraz siebie nawzajem – tzn. fundamentaliści protestanccy zwalczają katolickich i vice versa. Obie grupy zwalczają także prawosławnych. Wszyscy jednoczą się w walce z np. muzułmanami.
        Oczywiście mówię tu o walce ideologicznej, a nie zbrojnej. Terroryzm „chrześcijański” właściwie nie istnieje – nawet najbardziej fundamentalni nie wysadzają się w autobusach w krajach arabskich. Warto to docenić.

        Sprawa z powstaniem Biblii nie jest taka prosta, jakby to wynikało z treści artykułu. Ostrakon datowany jest na jakieś 3000 lat temu, co odpowiada mniej więcej 10 wiekowi przed Chr., czyli tradycyjnemu datowaniu monarchii Dawida i Salomona (w artykułach podlinkowanych przez Wojtka mowa jest o tym, że łączony jest z okresem Dawida). Konserwatywny pogląd na chronologię Biblii łączy powstanie najstarszych ksiąg (czyli Tory – Pięcioksięgu) z osobą starszego o jakieś 4 stulecia Mojżesza. Kiedy w XIX wieku rozpowszechniły się tzw. krytyczne metody w biblistyce, Julius Welhausen wysunął tzw. teorię źródeł (w rzeczywistości powstała ona nieco wcześniej, Welhausen nadał kształt popularny do dzisiaj). Zakładała ona etapowość powstawania Biblii Hebrajskiej, w oparciu o tzw. źródła, których wyróżnikiem było użycie odmiennego imienia Boga. Najstarsze źródło, tzw. J („jahwistyczne”, od imienia Jahwe) miało powstać właśnie w okresie panowania Dawida. Welhausen uważał to źródło za „najczystsze”, późniejsze miały przynosić stopniową degenerację religii, jej judaizację. W gruncie rzeczy jego badania są odzwierciedleniem klimatu intelektualnego Niemiec w owym czasie. Pomimo to teoria rozpowszechniła się. W późniejszym okresie proponowano dalsze odmłodzenie powstania Biblii, w skrajnych propozycjach aż do czasów tzw. niewoli babilońskiej, a nawet później. Argumentem miała być nieznajomość pisma przez Mojżesza (głupi argument jak na osobę opisywaną jako wychowanek córki faraona), lub w ogóle w czasach Mojżesza, czy w czasach późniejszych. Znalezisko ostrakonu wskazuje jedynie na to, że pismo protokananejskie istniało w czasach Dawida, więc nie istniały przeszkody do spisania wówczas Biblii. Co oczywiście nie dowodzi tak na prawdę niczego.

        • Dowodzi jedynie, ze Hebrajczycy „posiadali wedke”

        • >>>Terroryzm “chrześcijański” właściwie nie istnieje – nawet najbardziej fundamentalni nie wysadzają się w autobusach w krajach arabskich

          no, przeciwko muzułmanom nie ma, ale przeciwko sobie nawzajem? Choćby w Irlandii Północnej. Mam oczywiście świadomość podłoża politycznego całej sprawy, monarchistów-rojalistów vs. republikanów, potomków Anglików vs. potomków Irlandczyków, ale w tej chwili samookreślają się oni jako katolicy i protestanci

          • Mozna chyba uznac, ze odpowiedniki terroryzmu chrzescijanskiego, adekwatne do epoki, zdazaly sie w przeszlosci, np. w czasie krucjat.

            Natomiast tak ogolnie, to w chrzescijanstwie bardziej dominowala ideologia wlasnej smierci meczenskiej, bez koniecznosci zabrania ze soba jak najwiekszej liczby niewiernych.
            W krajach arabskich chyba bardzo odcisnely sie metody „Starca z gor” bazujacego na szkoleniu fanatykow religijnych ginacych za wiare.

          • Terroryzm w Irlandii Północnej (czy szerzej: na Wyspach) miał (ma?) w gruncie rzeczy charakter bardziej polityczny niż religijny, choć religia była chwytnym hasłem na sztandarach rozmaitych ugrupowań (nie tylko IRA).
            @krzysztofsf
            Krucjaty były bez wątpienia rodzajem zorganizowanej przemocy wobec innowierców, a hasła religijne, w przeciwieństwie do sytuacji „irlandzkiej”, były w nich istotnym czynnikiem.
            Faktem jest też, że idea śmierci męczeńskiej ma nieco inny odcień w chrześcijaństwie niż islamie (przynajmniej pewnej części jego wyznawców).
            Inna sprawa, że kwestie te mają dość wątły związek z faktem odnalezienia ostrakonu…

  3. Ciekawe czy wiadomo jak się miał czasowo Mojżesz do Echnatona.
    Z tego co zasłyszałem To właśnie ten drugi mógł być „wynalazcą” monoteizmu przynajmniej w kręgu kultury śródziemnorskiej. Jeżeli Mojżesz był poźniej, to zgrabnie by się to układało w jakąś całość.

  4. Myślę, że skorupy można by wydatować TL tylko nie wiem z jaką dokładnością, czy błąd nie sięgałby różnicy wieku tych 400 lat /:

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s