We Włocławku znaleziono fundamenty romańskiej katedry?

Na romańskie fundamenty, które mogę być pozostałościami wczesnośredniowiecznej katedry natrafili archeolodzy na podwórku kamienicy we Włocławku.

Włocławek_pochówki bez trumien w poblizu fundamentów

Pochówki odkryte w pobliżu romańskich fundamentów. Fot. Artur Ginter

Na ślady pierwszej włocławskiej katedry archeolodzy polowali już od lat 50. XX w. Kolejne badania zmniejszały obszar, na którym powinna się znajdować. W końcu pozostał jedynie teren zajmowany przez kompleks kamienic wznoszących się na posesjach Gdańska 1, Bulwary im. Marszałka Józefa Piłsudskiego 28 i Bednarska 2, pod którymi znajdował się wczesnośredniowieczny cmentarz.

We wrześniu tego roku archeolodzy wkroczyli na podwórze kamienic i założyli wykopy. Badaniami kierowali dr Janusz Pietrzak i mgr inż. Artur Ginter – naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego.

Archeolodzy natrafili na liczne groby wspomnianego już cmentarzyska. Pochówki były przemieszane, gdyż groby często wkopywano jedne w drugie.

włocławek_pochówek w trumnie

Pochówek w świetnie zachowanej trumnie z desek. Fot. Artur Ginter

Niespodzianką była świetnie zachowana, zbita gwoździami trumna z desek, którą odsłonięto w jednym z grobów. Zdaniem archeologów odkrycie świadczy świadczy o pochowaniu w tym miejscu osób znaczących dla tamtej społeczności, gdyż pochówek w trumnie nie był wtedy powszechny. Zmarli zgodnie z tradycją chrześcijańską chowani byli głowami na zachód.

Największą sensacją było jednak uchwycenie tak długo poszukiwanych romańskich murów. W wykopach ukazały się dwa potężne relikty fundamentów z wczesnego średniowiecza.

Archeolodzy wstępnie zakładają, że są to pozostałości pierwszej murowanej katedry włocławskiej. Zbudowano ją w miejscu, które wykorzystywano osadniczo już w połowie XI wieku. Do jej zniszczenia doszło w 1329 r. w czasie najazdu krzyżackiego.

romanskie fundamenty

Odsłonięte romańskie fundamenty. Fot. Artur Ginter

O tym, czy mamy do czynienia z budowlą kilkufazową, czy z dwoma romańskimi budowlami, rozstrzygną przyszłoroczne badania, na dziedzińcu i w piwnicach kamienic.

W trakcie tegorocznych badań na terenie cmentarzyska archeolodzy znaleźli 1063 zabytki z ceramiki, metali, drewna i szkła. Odkryte szkielety badają obecnie antropolodzy.

Dr Janusz Pietrzak i mgr inż. Artur Ginter prowadzili też w tym roku badania na terenie włocławskiego browaru Bojańczyka. Odkryli tam m.in. pozostałości obiektów gospodarczych i materiału ruchomego (głównie ceramiki) związanego z kulturą pomorską z IV-II w. p.n.e, a także ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego.

To jednak nie koniec odkryć łódzkich archeologów. Na terenach leżącej na prawym brzegu Wisły wsi Zarzeczewo zespół, którym kierowała dr Aldona Andrzejewska, zidentyfikował ślady grodziska i osady z XI-XIII w. Zdaniem archeologów bardzo możliwe, że są to pozostałości najwcześniejszego Włocławka. Dopiero w XII w. miasto przeniesiono na lewy brzeg Wisły, gdzie zbudowano pierwszą murowaną katedrę.

Badania dofinansowało Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Łodzi i Uniwersytet Łódzki.

Na podstawie materiałów udostępnionych przez Artura Gintera.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 5.11.2009.

Komentarze 54 to “We Włocławku znaleziono fundamenty romańskiej katedry?”

  1. Krzyżowcy niszczący katedry…

    • W murowanych kosciolach, katedrach itp chronila sie ludnosc podczas najazdow.
      Czesto agesorzy nie tracili czasu na zdobywanie takiego obiektu.

      • Ówczesny Włocławek był handlową konkurencją dla Torunia i to głównie tutaj należy upatrywać przyczynny najazdów krzyżackich oraz niszczenia miasta. Przed romańską katedrą we Włocławku była drewniana, druga wybudowana w ówczesnej Polsce po Wawelskiej.

  2. To się dopiero nazywa misja chrystianizacyjna

  3. Świetnie, że pojawiła się informacja precyzująca kwestie Zarzeczewa (wcześniej nie dostrzegałem).
    Generalnie wygląda na to, że historię Włocławka już niedługo będzie można pisać na nowo. Jeśli doda się do tego odkryte ostatnio na zapleczu Włocławka niesamowite cmentarzysko z grobami komorowymi w Bodzi, to nam się zupełnie nowa jakość rodzi ;)

  4. Według Galla Bolesław Chrobry miał z Włocławka 800 pancernych i 2000 tarczorwników. Skoro pierwotny gród znajdował się na prawym brzegu Wisły, to można przyjąć, że tu była pierwsza stolica piastowskiego Mazowsza.

    • Jak dobrze policzyć, to: 2800 osób plus żony i dzieci, starcy i babcie oraz inni mieszkańcy nie będący tarczownikami i pancernymi i wychodzi około 5000 do 6000 osób mieszkających we wczesnośredniowiecznym Włocławku. Gdzie ci ludzie mieszkali? W tym grodzie? Generalnie wygląda na to, że coś tutaj nasz Gall zwany Anonimem nie pierwszy raz „przesadził”.

      • Pytanie tylko, czy cała ta masa wojska miałaby faktycznie stacjonować w samym Włocławku, czy może chodziło o region, którego Włocławek był głównym ośrodkiem.

        Ale liczebność pewnie faktycznie zawyżona, Gall, zwłaszcza jeśli chodzi o czasy Chrobrego, ewidentnie puszczał wodze fantazji

        • Gall rzeczywiście puszczał wodze fantazji, ale konkretne liczby przytaczał bardzo rzadko. Trudno uznać, że nagle zaczął fantazjować dokładnymi liczbami i konkretnymi miejscowościami. Wygląda raczej, że liczby te skądś przepisał. Ponadto z podsumowania wynika, że Bolesław Chrobry miał 3900 pancerneych, co zgadza się liczbą 3000 pancernych, którym miał Mieszko I według przekazu Ibrahima ibn Jakuba.

          • Sadze, ze Wloclawek byl punktem zbornym, gdzie gromadzili sie okoliczni wojowie w przypadku wici czy na inne wezwania.
            Stala zaloga zapewne byla nieduza.

            • Oprócz załogi grodu były zabudowania wokół obwarowań grodu…

              • Wybacz, ale nie wyobrazam sobie ani sensu, ani mozliwosci finansowych czy logistycznych na utrzymanie stalej zalogi wraz z rodzinami oraz zapleczem gospodarczym w ilosciach podanych powyzej. Sama pasza dla okolo 1000 koni i zapewnienie pastwisk w okresie pastwiskowym…

                Do tego utrzymanie w skoszarowaniu takich ilosci wojska ( plus personelu pomocniczego) przy ówczesnych mozliwosciach higienicznych
                predzej czy pozniej prowadziloby do epidemii.

                Nie bez powodu w tym okresie wladcy nie przebywali na stale w stolicach, a objezdzali z dworem i trzonem wojska kolejne miejscowosci, w kazdej spedzajac do kilku tygodni.

        • To, że zachowało się bardzo mało materiałów o Włocławku nie oznacza, że ówcześnie gród nie miał kluczowego znaczenia dla Bolesława Chrobrego.

      • Po pierwsze Włocławek już w tym okresie był dość dużym ośrodkiem, a same obwarowanie grodu nie obejmowało całego miasta (np. katedra była poza obwarowaniem). Po drugie o potędze miasta świadczą choćby drewniane wodociągi wybudowane w średniowieczu czy najstarsze witraże w kościele katolickim. Ojciec Władysława Łokietka został pochowany w katedrze romańskiej…

        Ponadto ówczesna nazwa Włocławka to Włodzisław, a to ze staropolskiego oznacza połączenie słów władać i sław.

      • A na jakiej podstawie te wyliczenia bo wcześniej kolega pytał mnie o dokładne dane poparte dowodami źródłowymi. Idąc więc za przykładem kolegi MK pytam więc o to samo. Skąd wyliczenia.
        Poza tym o ile mi wiadomo istnieje możliwość, że owi wojowie zliczani byli według regionów lub „okręgów administracyjnych” dlatego też pochodzili oni nie tylko z samego Włocławka ale również z najbliższej okolicy.
        Biorąc pod uwagę bogactwo wojowników z pobliskiego cmentrzyska w Bodzi jak zauważył zresztą powyżej Gunther dane przytoczone przez Galla wcale nie muszą być przesadzone.
        Twoje wyliczenia są poparte jakimiś przekonywującymi dowodami źródłowymi?????

    • Po pierwsze Włocławek to historyczna i etnograficzna stolica Kujaw, po drugie drugi brzeg Wisły to ziemia Dobrzyńska. Pierwotny gród niekoniecznie znajdował się na prawym brzegu, ponieważ są odkrycia osadnictwa na terenie Włocławka ze znacznie wcześniejszego okresu.

  5. A Włocławek to Mazowesze?

  6. Z punktu widzenia pierwszych Piastów i Wielkopolski skupionej wokół Gniezna, Giecza czy Poznania – Włocławek mógł być „wrotami do Mazowsza” :)
    Tak czy owak, jeszcze sławny Konrad Mazowiecki władał całymi Kujawami.

  7. Czemu Archeologia Polski jest taka nudna…. Przepraszam, gdzieś musiałem to napisać… Wiem, że mamy inną przeszłość zupełnie, ale Włosi czy Egipcjanie mają więcej szczęścia… Polska zawsze było marginalna i jest dalej….

    • Niestety nasi przodkowie pisać nie umieli, nikt nie opisał obyczajów w czasach Bolesława Chrobrego, może było coś ciekawego, ale nic o tym nie wiemy. Pozostało tylko kilka żywotów świętych, a jak wiadomo tylko życie grzeszne jest ciekawe.

    • to całe szczeście tylko twoja opinia.

  8. Nudny to jest ten Egipt z jego faraonami, piramidami i Nilem. Nudy na pudy… Nie to co rodzima archeologia średniowiecza. Ci tajemniczy Piastowie, ich niezwykła kariera, grody i groby…
    Jak widać różne są gusta.

  9. Powstał nowy temat: archeologia a pora roku. Listopad jest naprawdę depresjogenny. Ale że aż tak? Panowie!

    Jest ciekawe stanowisko (ka) i należy się cieszyć, że coś nowego wiemy.
    @ehh
    „Czemu Archeologia Polski jest taka nudna…”
    Masz na myśli czasopismo (?) czy odkrycia archeologiczne w Polsce?

  10. odkrycia archeologiczne… które nie są niestety zbyt spektakularne… Tam mi się „archeologia” z dużego A napisała… przepraszam. Poza tym większość opisywanych odkryć w Polszy jest związana z archeologią miejską, która dla mnie, nie robi wrażenia, bo to co się wykopie nie pozostanie na powierzchni bo akurat jest pod kościołem albo innym budynkiem. Wystarczy popatrzeć na zdjęcie u góry, wszystko bedzie zasypane i znów bedzie posadzka czy tam ryneczek czy co tam było. Rzadko nawet zaznaczą to miejsce jak zrobili to w Kielcach przy kościele św. Wojciecha. Co do archeologii średniowiecznej… Może to być ciekawe gdzieś do XII wieku… Ale XV/XVI i dalej to grzebanie w niedalekiej nieciekawej często już opisanej w książkach (poprzez analogiczne znaleziska) historii. Oczywiscie mówie, dla mnie. Wiem, że dużo osób to interesuje… Ale załamka, jak pewien archeolog przy mnie jarał się że wykopał śmietniskową jamę a w niej 4 rozbite szkiełka… nawet nie wiadomo czego to był fragment… Ale było: wow, ojej, szkło… Potem spytałem się o datowanie. Powiedział: no chyba XVIII wiek. A ja zdębiałem. Jaranie się kawalkiem szkła z 18 wieku to nie dla mnie. Egipt jest może nudnawy fakt, ale coś tam jest i można to pokazać, ale np Bliski Wschód i jego wielokulturowość i wieloetniczność jest wielce ciekawa. Poza tym sięgamy nie 200 a min. 2000 lat wstecz. Pewnie mało kto mnie rozumie:) Pozdro.

    • Wielkie odkrycia są czasem dziełem przypadku, bez ludzi jarających się drobnymi znaleziskami daleko byśmy nie doszli. A ponadto większość egipskich odkryć to nie piramidy czy mumię…

  11. A może „wykopaliska w magazynach”. Tanie i naprawdę wiele tam zalega zapomnianych lub źle sklasyfikowanych zabytków, nowe możliwości badania itp.
    Idź na wystawę w Gdańsku do spichlerza „Błękitny Baranek”, zobacz i napisz czy dalej jest nudna nasza archeologia?.
    Włocławek też coś takiego (może) kiedyś zrobi. Musi być tylko przyzwolenie społeczne na wydanie kasy. Czy ludzie to chcą.
    POZ
    MK

  12. Nie mówię, że pojedyńcze zabytki nie są ciekawe czy ładne, bardziej chodzi mi o to, że ogólnie jest to dosyć nudne. Żałuje, że tak mało zabytków wychodzi fajnych. Udam się, może uda Ci się mnie „nawrócić”:) Pozdrawiam

  13. Me lame, ale dla mnie to jest fascynujące – cmentarz pod kamienicami. Ciekawe, co będziemy mogli zobaczyć w zbiorach archeologicznych, kiedy wreszcie (hehe…) zostaną wybudowane te wszystkie tak oczekiwane autostrady…

    P.S. A tak co do Galla Anomina, to nieodparcie nachodzi mnie myśl, że za jakieś 1000 lat też może jacyś ludzie powiedzą/napiszą, że Norman Davies „przesadził” tu i ówdzie w „Boże igrzysko: historia Polski” ;-)

    • Ja Ci już teraz mogę powiedzieć, że dzieło Daviesa, jak każdego innego autora, od pomyłek na pewno wolne nie jest.

      Natomiast u Galla widoczna jest tendencja do fantazjowania zwłaszcza jeśli chodzi o czasy Chrobrego, które idealizuje i robi z nich swego rodzaju złoty wiek – władca niemalże idealny, ludność bogata – srebro pospolite jak słoma … Ciężko tu nie mówić o przesadzie.

      • A może się warto zastanowić dlaczego ktoś nam historię pisze? A gdzie nasi znawcy. Tylu tutaj daje świadectwo kompetencji?

      • Wiele o Bolesławie Chrobrym możemy dowiedzieć się z kroniki niemieckiego biskupa Thietmara napisanej w latach 1012-1018. W księdze IV mamy wiadomości na temat roku 1000: „Trudno uwierzyć i opowiedzieć, z jaką wspaniałością przyjmował wówczas Bolesław cesarza i jak prowadził go przez swój kraj aż do Gniezna” … „Po załatwieniu tych wszystkich spraw cesarz otrzymał od księcia Bolesława wspaniałe dary i wśród nich, co największą sprawiło mu przyjemność, trzystu opancerzonych żołnierzy.” Skoro dar sprawił cesarzowi przyjemność, to musiało być to wojsko na poziomie europejskim. Z drugiej strony trudno przypuścić, że Bolesław oddał cesarzowi dobrowolnie np. pół swojej armii. Musiało mu tego wojska jeszcze trochę zostać, skoro skutecznie walczył z następnym cesarzem. Tak więc nie tylko od Galla dowiadujemy się o wspaniałości Bolesława Chrobrego.

        • Ale przecież nikt nie kwestionuje wielkości Chrobrego. Wielkim władcą był na pewno. Tylko czy naprawdę za jego panowania srebro pospolite było niczym słoma? Bo m.in. takie informacje znaleźć można u Galla. Bynajmniej nie odrzucam tutaj Galla jako źródła, tylko sugeruję ostrożność w interpretacji – wychodzenie z założenia, że skoro kronikarz podaje konkretne liczby to z pewnością są one zgodne z prawdą jest ryzykowne. Pergamin mógł znieść równie wiele, co papier.

      • Badając historię miast można sprawdzić jak wyglądał ówcześnie kraj. Ówczesny Włocławek był zamożnym miastem, więc i opinia Galla Anonima może być bardziej fachowa niż twoje prywatne odczucia.

        • Nie pisałem o prywatnych odczuciach tylko stosując „pogłębioną refleksję teoretyczną” (och jak tego sformułowania H. Mamzera niektórzy nie lubią) przedstawiłem pewne obliczenia.

          Życzę potwierdzenia opinii Galla, ale jak te badania mają dowieść, że tam mogło żyć, w tym czasie, około 6000 osób?
          Bardzo jestem ciekawy pomysłu na takie badania.

          • Gall Anonim to nie jest jedyne źródło, które mówi o potędze ówczesnego Włocławka. Właśnie archeologia może odpowiedzieć na wiele pytań. Wiele już znanych faktów wskazuje na potęgę ówczesnego grodu nad Wisłą. A z drugiej strony mamy Twoją opinię opartą na? No właśnie na czym?

            • Niestety ale archeologia nie do końca popiera to co napisałeś w tym miejscu jak i powyżej. Nie ma możliwości żeby we Włocławku stacjonowała za czasów Chrobrego taka armia. Ba nie ma pewności czy cokolwiek w XI wieku tam w ogóle było :) Badania grodu wymagają weryfikacji a odkrycia Aldony Andrzejewskiej w Zarzeczewie wskazują że weryfikacja ta dla Włocławka może być szokiem. Nie przeceniałbym także wielkości samego miasta we wczesnym średniowieczu. O ile z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć możemy, iż osadnictwo na grodzie oraz pomiędzy grodem a „katedrą” było stosunkowo rozwinięte tak nie można tego już powiedzieć o obszarze znajdującym się na wschód od ulicy Bednarskiej. Jak na POTĘGĘ to obraz rysuje się nieco ubogo. Oczywiście mogło się ono skupiać na południu od grodu oraz na III terasie zalewowej czyli na obszarach przebadanych dosyć słabo ale przez taki a nie inny stan badań nie ma na to żadnych bezpośrednich dowodów. 6000 wojów włożyłbym jednak na razie między bajki i cieszyłbym się odkryciem reliktów romańskiego kościoła (bądź nawet dwóch kościołów).

              • Mylisz się. Są dowody, że gród nad Wisłą ma znacznie dłuższą historię niż XI wiek. Odnośnie Zarzeczewa to zwróć uwagę na okres! Włocławek jest słabo zbadany, ale z tego materiału, który widziałem w XI wieku mogliśmy mieć do czynienia z ważnym grodem.

                Zapominasz także kto tworzył ówczesne siły zbrojne…

          • Mamzera?

  14. Na zdrowym rozsądku. Tylko na logicznym myśleniu.

  15. A klątwy się nie bali?
    http://www.nowosci.com.pl/look/nowosci/article.tpl?IdLanguage=17&IdPublication=6&NrIssue=1263&NrSection=80&NrArticle=154356

  16. krzysztofsf patrzysz zbyt współcześnie, kiedyś wojownik był zupełnie kimś innym niż dzisiaj. SKąd ci się te 1000 koni wzięło?

    • Nie mogę odpowiedzieć już w wątku powyżej więc napiszę odpowiedź tutaj.
      Problemem Włocławka jest nie tylko mała ilość badań ale przede wszystkim słaba weryfikacja starszych ustaleń. Osadnictwo XI wieczne w obliczu najnowszych prac badawczych jest niemalże nieobecne. Jeśli nie ma go na Gdańskiej i dalej na wschód czyli niemalże pod samym grodem to sprawa datowania grodu zaczyna być wątpliwa. Oczywiście nie można tego osadnictwa wykluczyć w ogóle natomiast nie sądzę żebyśmy w tym okresie i w tym miejscu mieli do czynienia z dużym ośrodkiem o znacznej potędze militarnej. Co innego wiek XII i XIII … tutaj wzrost nasilenia procesów osadniczych jest wyraźnie widoczny ale nie powalający tak najdyplomatyczniej bym napisał. Wystarczy jednak zmierzyć sobie obszar od grodu po wschodni zasięg cmentarza przykościelnego żeby zobaczyć iż teren z jakim mamy do czynienia odbiega jednak wielkością od naprawdę dużych ośrodków z innych rejonów Polski.

      • O tym, że tam osadnictwo już było przed Chrystusem świadczą liczne badania. Proszę doczytać o tym. Już 2 tys. lat p. n. e. było tam obecne osadnictwo.

        • @ZSZ
          Chyba nie zrozumiałeś/ aś polemiki. Tu nie chodzi o najwcześniejsze ślady osadnictwa na omawianym terenie. Polemika dotyczy jedynie pojawienia się osadnictwa we wczesnym średniowieczu.

    • Wiekszosc opinii okresla pancernych jako jazde.
      Ilosc konii i tak zanizylem, bo przy stalym scentralizownaniu wojska, oprocz koni bojowych dla pancernych, musialyby byc tam rowniez konie zwiazane z transportem, oraz pewna ilosc zwierzat zastepczych. No i konie cywilne zwiazane z ludnoscia obslugujaca garnizon.

      Jest nierealne utzrymanie w tych czasach takiego stalego garnizonu. Natomiast realne jest „rozproszenie” go po okolicy i szybkie zwolywanie w razie potrzeby. – wici, kurierzy itp.

  17. […] rewelacyjne odkrycia: J. Pietrzak i A. Ginter zidentyfikowali po latach cierpliwych poszukiwań relikty romańskiej budowli kamiennej (z dodatkiem cegieł, podobnych do tych znanych z Czerwińska i Płocka), które z dużym […]

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s