Średniowieczne „karabiny” odkopano w Chełmie

Dwie hakownice odnalazł w Chełmie (woj. lubelskie) archeolog Stanisław Gołub podczas wykopalisk na pl. Łuczkowskiego. Znajdowały się w tajemniczej, kamiennej konstrukcji datowanej wstępnie na okres między wczesnym średniowieczem a XVI w.

Hakenbuechse

Dość zaawansowana hakownica z około 1425 r. Wiele egzemplarzy miało dużo bardziej prymitywną konstrukcję. Rysunek z XIX-wiecznej encyklopedii Meyersa

Ułożenie hakownic równolegle obok siebie sugeruje, że były w tym miejscu przechowywane. Jedna jest w świetnym stanie i doskonale widać wszystkie szczegóły konstrukcyjne. Z drugą los obszedł się mniej łaskawie.

Więcej w Dzienniku Wschodnim.

Hakownice pojawiły się jeszcze w XIV w. Były prymitywną ręczną bronią palną – przodkiem arkebuza. Nazwę zawdzięczają hakowi, który wystawał z dołu broni. Ułatwiał on oparcie jej o mur i amortyzował wystrzał.

Ważąca kilkanaście kilogramów broń używana była głównie do obrony miast i zamków. Wówczas do obsługi hakownicy wystarczał jeden człowiek. W polu hakownice stosowano rzadko i potrzeba było do tego co najmniej dwóch osób. Najchętniej w polu używali ich czescy Husyci, którzy strzelali z hakownic z wozów taborowych.

Zazwyczaj broń ta miała kaliber około 20-30 mm, więc często zaliczana jest do wczesnej artylerii.

Jak napisałem hakownica na ilustracji powyżej jest bardzo zaawansowana. W większości egzemplarzy broń odpalano bowiem za pomocą rozgrzanego pręta bądź węgla wtykanego w tył lufy. Dużym krokiem na przód było już wprowadzenie lontu, zaś zamek lontowy rozpowszechnił się dopiero w XVI w.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 18.09.2009.

komentarze 2 to “Średniowieczne „karabiny” odkopano w Chełmie”

  1. Ciekawe, czy te „kamienne konstrukcje” to byly miejsca podrecznego przechwywania hakownic, byc moze rozmieszczane w poblizu wejsc na mury obronne, w ktorych przechowywano bron aby byla szybko dostepna na wypadek ataku? Czy tez po prostu zakonserwowano i ukrto je z jakis przyczyn?

    W pierwszym przypadku mozna sie spodziewac podobnych, pustych zapewne konstrukcji w innych miejscach.

  2. Plac Łuczkowskiego to rynek lokacyjnego Chełma. Fragmenty umocnień z okresu pochodzenia hakownic badano jakiś czas temu dookoła lokacyjnego miasta, biegły one kilkadziesiąt metrów od placu.
    Tak więc raczej byłoby dziwne, gdyby miejsce znalezienia hakownic miało w XV wieku funkcje obronne, bo był to środek miasta, prędzej był to jakiś „arsenalik” w pobliżu ratusza, który znajdował się na tymże placu i był murowany od II poł. XIV wieku.
    Nie wiem dokładnie jaką tu konstrukcję opisują, ale od prowadzącego kilka lat temu badania archeologa, p. Łukasza Rejniewicza wiem, że pod chełmskim rynkiem badano wówczas obiekty rozmaite, niektóre z nich datowano nawet na czasy Daniela Halickiego i wówczas jakaś linia obrony wczesnomiejskiej osady mogła biec przez późniejszy lokacyjny rynek z k. XIV wieku, ale Oczywiście hakownic wtedy nie używano :D
    Niestety pełne opracowanie badań nie było nigdy publikowane, a to, co jest w wydanych broszurkach o chełmskim ratuszu – to tylko drobne informacje.
    Tegoroczne badania są zdaje się jakąś kontynuacją tych sprzed kilku lat.

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s