Kolejne pozostałości kaplicy fundowanej przez Dobrawę

Archeolodzy odsłonili przy kościele Najświętszej Maryi Panny w Poznaniu kolejne pozostałości kaplicy z X wieku.

Ostrów_Tumski_Poznań_RB1

Ostrów Tumski w Poznaniu. Na pierwszym planie widać XV-wieczny kościół Najświętszej Maryi Panny, pod którym są pozostałości palatium Mieszka I i odkrywanej właśnie kaplicy. Zdjęcie na licencji Creative Commons. Autor: Radomil

W ubiegłym roku archeolodzy natrafili na ścianę budowli fundowanej ich zdaniem przez Dobrawę (często spotykana forma jej imienia Dąbrówka jest niepoprawna – czytaj komentarz prof. Labudy), czeską żonę Mieszka I. Teraz odsłonili fundamenty, co pozwoli zrekonstruować cały obiekt.

– Mamy do czynienia z reliktami fundamentu ołtarzowego, z początkiem zarysu apsydy tej budowli – powiedziała profesor Hanna Kóčka-Krenz Radiu Merkury.

Kaplica powstała w tym samym czasie, co odkryty już zespół pałacowy. Całość tworzy literę L i powstała według wzorów podobnych budowli w ówczesnym Cesarstwie Niemieckim.

Na podstawie materiału Radia Merkury. W tekście pojawia się informacja, że to pierwsza sakralna budowla na ziemiach Polski. Nie jest ona zbyt ścisła. Kaplica jest najstarszą taką budowlą w państwie Piastów, które zajmowało w chwili chrztu mniejsze terytorium niż współczesna Polska. Do państwa Piastów nie należały wówczas m.in. Śląsk i Małopolska. Tymczasem chrześcijański kościół, który mógł powstać nawet kilkadziesiąt lat przed chrztem Polski, był np. we Wrocławiu. Znamy też z południowej Polski pozostałości kilku innych budowli sakralnych, które mogą być starsze niż poznańska kaplica. Ich datowanie jest jednak niepewne.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 7.08.2009.

Komentarzy 17 to “Kolejne pozostałości kaplicy fundowanej przez Dobrawę”

  1. Czekamy z utęsknieniem na odnalezienie wreszcie tej ofiary zakładzinowej kole fundamentów tego chramu.

    Stawiam na szczękę końską w niej.
    Albo i na ludzką

    Sakralnymi budowlami przedpolańskimi sypnie kiedyś nasz Wiślan Kraj prepolski.
    Oby te odkryte pracerkiewki rytu wschodniego, IX-wieczne, były murowane – bo znów nasi sukienkowi nie uwierzą, że świętować nam 12-13 wieków Kristosa w Polszcze wypada.

  2. Kiedyś człowiek ufundował byle kapliczkę i po tysiącu lat archeologowie i inni uczeni mają z jej odkrycia wiele radości. A teraz tyle się budowli sakralnych u nas namnożyło, że już się nie opłaca niczego fundować, bo na początku czwartego tysiaclecia nikt na to uwagi nie zwróci :(
    No, chyba że odkopane zostaną fundamenty Świątyni Opacznosci i naukowcy będą się zastanawiać, czy ma toto coś wspólnego z pozostałościami podobnej budowli na Pomorzu k. Żarnowca.

  3. Z Wrocławiem trzeba ostrożnie. Relikty nie mają pewnego datowania, a częściowo odkryto je w badaniach geofizycznych, które w podobnych obiektach o skomplikowanej historii budowlanej, mogą przynosić bałamutne wyniki.
    Z budowlami wawelskimi też są problemy. Prof. Pianowski opowiada się raczej za ich piastowską genezą (może poza nieznacznymi reliktami drewnianymi pod katedrą). I tu się dziwić nie należy, bo czeska architektura z X wieku też nie jest zbyt liczna.
    Wiślica to już raczej kwestia historii nauki. Tam nie ma nic starszego (w sensie budowli sakralnych) niż XI w., i to raczej 2 połowa.
    A nazywanie takich ewentualnych i domniemanych budowli z IX wieku cerkiewkami, to raczej nieporozumienie i anachronizm.

  4. Guntherze, napisałeś post, który bym napisał, gdybyś tego nie zrobił :D
    Swoją drogą hipotezy prof. Małachowicza mają mam wrażenie wyjątkową siłę medialną, bo często można je napotkać, oczywiście przez dziennikarzy traktowane jako pewnik.
    A post Anonima o cerkiewkach chyba raczej trzeba traktować w kategoriach ironii.

    • Choć zapomniałem się powyżej podpisać, to dodam, że ironią zacząłem, ale na poważnie skończyłem, Hubercie.

      Czas wreszcie przestać twierdzić, że w 1966 roku Kościół świętował 1000-lecie chrześcijaństwa w Polsce.
      Choć zauważam, że wtedy Polski nie było, że wtedy kościół ówczesny założył pierwsze instytucjonalne zręby swej działalności na polskich dziś ziemiach – ale już chyba nikt nie wątpi, że „chramy” chrześcijańskie rytu bizantyjsko-starocerkiewnego działały na ziemiach dzisiejszej Polski w po-Wiślańskich włościach.
      Nieprawdaż?

      • Jeśli nawet, to co z tego?
        Co to ma wspólnego z chrztem państwa dokonanego przez Piastów w obrządku łacińskim?
        Zamiast trollować, napisz coś na temat.

      • A jakieś dowody, poza mętną wzmianką w żywocie Metodego o „księciu mocnym” co to „siedział w Wiślech”?
        Czy ryt słowiański = ryt bizantyjski/prawosławny?
        Przypomnę, że w głąb późnego średniowiecza, w czeskiej Sazawie działał znany klasztor benedyktyński obrządku słowiańskiego, w ramach rzymskiej organizacji kościelnej ( http://cs.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1zavsk%C3%BD_kl%C3%A1%C5%A1ter ), zaś sam Metody działał w porozumieniu z papieżem Hadrianem. „Rozwód” z Rzymem (choć nie kategoryczny, ostatecznej schizmy z 1054 r. jeszcze nie było) był wynikiem sprzecznych interesów z duchowieństwem wschodnio – frankijskim (niemieckim).
        Proszę mi wskazać choć jedną taką „bizantyjsko – starocerkiewną” świątynię z Polski południowej.

        • Też się tym trochę ściślej interesuję. Jak na razie mało dowodów na wschodnie początki chrześcijaństwa w Polsce południowo-wschodniej. Najstarsze zachowane czy też zbadane w jakikolwiek sposób zabytki wschodniej architektury murowanej można datować najdalej na koniec XI wieku (tzw. katedra Wołodara w Przemyślu). Ruchomości, które mogłyby świadczyć o wschodnim rycie jakoś też się tak stare, by sięgały poł. X wieku nie bardzo trafiają.
          Nikt przy zdrowych zmysłach nie wątpi we wschodnie chrześcijaństwo we wczesnym średniowieczu na terenach należących do Rusi (na ile przejściowo, a na ile stale – to też w obecnym stanie badań niemożliwe do rozstrzygnięcia), świadczą o tym i ruchomości: enkolpiony, ikonki podróżne itp., tle, że to są zabytki późniejsze nieco. I tak samo nikt nie jest w stanie stwierdzić na pewno o początkach chrześcijaństwa na terenach dzisiejszej Polski idących z Bizancjum, niezależnie od „pośrednika”.
          Jak na razie kategoryczne twierdzenia twierdzenia zarówno takich, którzy głośno twierdzą, że wschodni chrześcijanie tu byli pierwsi, jak i takich (a i takie dziwactwa się zdarzają), którzy twierdzą, że na terenach dzisiejszej Polski wschodniego chrześcijaństwa we wczesnym średniowieczu nie było – są po prostu nienaukowe i nierzetelne. Jeżeli będą dowody – to się przekonamy. Póki co ich nie ma. Można stawiać hipotezy, ale hipoteza to nie prawda objawiona.

          • Jak sądzę deerzetowi chodzi o dawną hipotezę Karola Potkańskiego o Wiślanach ochrzczonych przez Morawian, w tzw. obrządku słowiańskim. Rozbudowana forma tej teorii opiera się na informacji z tzw. Legendy Panońskiej (Żywotu św. Metodego) o ochrzczeniu księcia Wiślan oraz katalogach biskupów krakowskich wymieniających dwóch biskupów rzekomo sprzed 1000 r. (czyli datą ustanowienia diecezji na zjeździe gnieźnieńskim).
            Współcześnie historycy zwracają uwagę na legendarno – hagiograficzny charakter żywotu, a owych biskupów (Prohora i Prokulfa) łączą raczej z Ołomuńcem.
            Teorię podpierano także źródłami archeologicznymi: reliktami rotundy Feliksa i Adaukta na Wawelu czy tzw. misą chrzcielną i rotundą niszową w Wiślicy. Rotundę wawelską umieszcza się obecnie raczej w okresie piastowskim, rotunda w Wiślicy powstała w 2 połowie XI lub raczej w XII wieku, a misa z Wiślicy, to naturalny twór gipsowy pracowicie wypreparowany przez archeologów do formy misy podczas badań w latach 60. XX w.
            Innych dowodów brak.
            A oczywiście kościół wschodni w ruskich ośrodkach, jak Przemyśl, Trepcza (zapewne wczesnośredniowieczny Sanok) czy Chełm pozostawił po sobie ślady materialne. Sporo jednak późniejsze od IX – X w.

            • Nie wiem, o co akurat chodzi deerzetowi, ale skądinąd znam rozmaite publikacje, niektóre firmowane nawet przez wydawałoby się rzetelne instytucje naukowe, których autorzy udowadniają ruski kontekst początków chrześcijaństwa w całym pasie po wschodniej stronie Wisły. Niestety jak się okazuje historia i archeologia w XXI wieku wciąż na polsko-ruskim pograniczu są sprawami politycznymi, bo z drugiej strony dochodzą do tego publikacje badaczy, którzy np. negują udział Daniela Halickiego w jego fundacjach, doszukując się w nich działań piastowskich, a jednocześnie, paradoksalnie, wciąż silna jest teza o rzekomo ruskiej fundacji wieży na lubelskim zamku, którego, jak sami Rusini twierdzili, daniel nie zdobył :D
              Niestety wciąż polityczne i ambicjonalne tezy wychodzą przed rzetelność naukową…

            • Jest jeszcze zagadkowa rotunda na górze Gromnik na Dolnym Śląsku położona w ruinach przedpiastowskiego grodu.

      • > już chyba nikt nie wątpi, że “chramy” chrześcijańskie rytu bizantyjsko-starocerkiewnego działały na ziemiach dzisiejszej Polski w po-Wiślańskich włościach.
        Nieprawdaż?

        Wątpią w to m.in. G. Labuda, W. Swoboda, T. Lehr-Spławiński i wielu innych. Poniżej część literatury:

        1. W. Abraham, Organizacja Kościoła w Polsce do połowy wieku XII, Poznań 1962, s. 156-161.

        2. T. Lehr-Spławiński, Misja słowiańska św. Metodego a Polska, [w:] tegoż, Rozprawy i szkice z dziejów kultury Słowian, Warszawa 1954, s. 182-189, pierwodruk w Collectanea Theologica 13 (1932), s. 3-12.

        3. Tenże, Nowa faza dyskusji o zagadnieniu liturgii słowiańskiej w dawnej Polsce, Nasza Przeszłość 7 (1958), s. 235-256.

        4. T. Grudziński, Nowa hipoteza o konflikcie Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem, Kwartalnik Historyczny 66 (1959) s. 1208-1214.

        5. J. Szymański, Czy w Polsce istniał obrządek rzymsko-słowiański?, ZN KUL 6 (1963), nr 2, s. 41-56.

        6. J. Dziewulski, Próba regeneracji teorii o obrządku słowiańskim w Polsce, Kwartalnik Historyczny 72 (1965).

        7. W. Swoboda, Biskupstwo obediencji bułgarskiej i konstantynopolitańskiej w Krakowie, Slavia Antiqua 31 (1988).

        8. G. Labuda, O obrządku słowiańskim w Polsce południowej, czyli Kraków biskupi przed rokiem 1000, [w:] tegoż, Studia nad początkami państwa polskiego, t. 2, Poznań 1988, s. 83-166.

        Podsumowania badań dokonali G. Labuda, O obrządku słowiańskim…, s. 84-108; S. Szczur, Misja cyrylo-metodiańska w świetle najnowszych badań, [w:] Chrystianizacja Polski południowej. Materiały sesji naukowej odbytej 29 czerwca 1993 roku, Kraków 1994; J. Dobosz, 1.Józef Dobosz, Monarchia i możni wobec Kościoła w Polsce do początku XIII wieku, Poznań 2002, s. 17-24.

  5. W czasie gdy powstały te budowle w Poznaniu nie było czegoś takiego jak Cesarstwo Niemieckie. Pojęcie takie stosujemy w odniesieniu do XIX wieku. Wcześniej było Cesarstwo Rzymskie, nazywane po kilku wiekach nieoficjalnie Cesarstwem Rzymskim Narodu Niemieckiego.
    Pozdrawiam.

    • Cesarstwo Rzymskie to dopiero by namieszało czytelnikom :) W pewnych sytuacjach formalizm zmniejsza zrozumienie tekstu i może zmylić czytelnika. Dlatego jest Cesarstwo Niemieckie, choć może lepiej jakby było w tym wypadku małymi literami.

  6. Deerzetowi nie chodzi, by komuś gębę zamurować zarzutami o trollowanie.
    Chodzi mu glównie o to, że nie tylko budowlami murowanymi odznaczyła się obecność wczesnych kościołów chrześcijańskich na ziemiach teraźniejszej Polski.
    Pewnie ktoś złośliwy mi tu odklawiaturuje, że część z nich to mogły być nawet boznice czy meczety – ale stawiam na domniemaną obecność niemurowanych pra-cerkiewek w tym czasie na ziemiach Wiślan, może i na Śląsku – a na pewno na obecność jakichś struktur kościoła rytu bizantyńskiego na północn od Karpat, w dziś polskich rejonach państwa wielkomorawskiego.

    Nie tylko kamieniem odcisnął się kościół w archeoznaleziskach – drewna tam też dostatek, choć spróchniałego :)

  7. […] dokąd prowadzi przejście ze znalezionej niedaleko kościoła Najświętszej Marii Panny tzw. kaplicy Dobrawy. Niestety, choć archeolodzy zeszli pod posadzkę na głębokość odpowiadającą warstwie kaplicy […]

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s