Natrafili na najstarszy kościół toruńskiego Nowego Miasta?

Archeolodzy z UMK odkryli pod kościołem św. Jakuba nieznany fragment potężnego fundamentu. Możliwe, że to pozostałości pierwszego kościóła na toruńskim Nowym Mieście.

kosciol_sw_jakuba_w_toruniu

Kościół św. Jakuba na toruńskim Nowym Mieście, które jest prawie tak stare jak Stare Miasto. Zdjęcie na licencji GNU FDL. Autor: Vauban

– Kamień węgielny pod kościół św. Jakuba położono w 1309 roku, a Nowe Miasto Toruń lokowano w 1266 roku. Mało prawdopodobne jest, żeby przez 43 lata osada istniała bez kościoła. Pierwsza świątynia mogła stać właśnie w miejscu św. Jakuba – stawia hipotezę dr hab. Krystyna Sulkowska-Tuszyńska, archeolog z toruńskiego uniwersytetu.

Na podejrzany fundament archeolodzy natknęli się w ubiegłym roku w okolicy prezbiterium kościoła św. Jakuba. Od strony ulicy Szpitalnej odsłonili niepasujące do całości olbrzymie, ponadpółmetrowe głazy narzutowe połączone zaprawą i wkopane na 2,5 metra w ziemię.

Jak oceniają, wyraźnie był to fundament pod większą budowlę, a nie np. pod drewnianą kapliczkę.

W tym roku archeolodzy mieli kopać w poszukiwaniu dalszych informacji. Niestety, Ministerstwo Nauki obcięło o 50 proc. środki na badania w wyniku czego zabrakło pieniędzy na wykopaliska. Archeolodzy próbują co prawda zdobyć je gdzie indziej, al enie będzie to łatwe.

Na podstawie Nowości.

Myślę, że w tym wypadku z pewnością można poczekać na koniec kryzysu, bo to zapewne on stoi za ministerialnymi cięciami. Fundament nie zając, nie ucieknie, choć w pełni rozumiem niecierpliwość naukowców. Jednak w czasie ograniczeń budżetowych lepiej, żeby nie zabrakło pieniędzy na badania ratunkowe, czyli takie, których nie można przesunąć na przyszłe lata, bo nie będzie już wtedy czego badać.

Przy okazji gorąco polecam Wam obejrzenie kościoła św. Jakuba, gdybyście mieli kiedyś okazję. Jak na mój gust jest prześliczny, ale musicie pamiętać, że mam wielką słabość do takich starych cegieł poukładanych na gotycką modłę ;).

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 4.05.2009.

Komentarzy 9 to “Natrafili na najstarszy kościół toruńskiego Nowego Miasta?”

  1. Czy jest możliwe aby był to fundament kościoła zbudowanego przed przybyciem na te tereny Krzyżaków? Na temat jakiegoś starszego kościoła pisał w 1880 roku ks. Fankidejski w pracy „Utracone kościoły i kaplice w pierwotnej Diecezji Chełmińskiej”.
    Murowana romańska wieża ‚Klimek’, wokół której Krzyżacy zbudowali potem zamek, istniała przecież w Grudziądzu prawdopodobnie od czasów biskupa Chrystiana.

    Może w Toruniu też istniały jakieś murowane budynki? To, że nie ma o nich wzmianek nie musi o niczym świadczyć. Kałdus też nie nie był wzmiankowany.

  2. A skąd wiedza o tym, że Klimek był romański, a do tego zbudował go Chrystian?
    Jakieś specjalne objawienie?

  3. Krzyżacy nie budowali bergfriedów na planie okręgu. Z tego też powodu Klimek jest wyjątkowy i nie ma analogii wśród budynków zbudowanych przez Krzyżaków. Na jego wyjątkowość wskazuje nie tylko jego kształt ale i detal w postaci pierścieni z zielonej glazurowanej cegły http://www.zamkipolskie.com/grudz/grudz12.jpg oraz nietypowe dla Krzyżaków wymiary cegieł jakie znaleziono podczas ostatnich prac archeologicznych.
    Widok Klimka z XIX wieku http://images1.fotosik.pl/221/fbb2dd22e824714amed.jpg
    i XX wieku http://images3.fotosik.pl/237/7fe8450ba6612eafmed.jpg
    Co do Chrystiana to napisałem, że mógł być inwestorem „prawdopodobnie”. Proszę zwrócić uwagę, że w 1222 r. Grudziądz nadano właśnie Chrystianowi przez co Grudziądz znalazł się w strefie wpływów cystersów. Jak wiemy cystersi dysponowali bardzo rozwiniętymi warsztatami budowlanymi. Krzyżacy przejęli Grudziądz dopiero w 1255/56 roku.
    Jeszcze jednak sprawa. W „Katalogu zabytków sztuki w Polsce” napisano, że w Grudziądzu znajduje się chrzcielnica romańska z poł.XIII w. Szkopuł w tym, że nie wiadomo skąd ona się tam wzięła. Oczywiście o niczym to nie przesądza, bo mogła „przyjechać” z innej miejscowości. Pytań trochę jest. Np. dziwne kształtki ze schodów odkryte ostatnio w rumowisku Klimka, nietypowe cegły płytowe itd. Zastanawiająca jest też grubość murów zamkowych dochodzących do 4.20 m http://www.grudziadz.pl/portal.php?aid=news&news=122307074948e6941d810f6 Pytań trochę jest.

  4. Komturstwo grudziądzkie powstało około 1250 r. Nie ma żadnych powodów by przypuszczać, że chrzcielnica dotarła do tego miasta wcześniej. A nawet gdyby tak było, nie wpływa to na chronologię wieży.
    To, że wieża jest okrągła, a większość innych krzyżackich wieloboczna, o niczym nie świadczy. Zamek wzniesiono dość wcześnie, zanim utrwalił się typ zamku konwentualnego, w którym zresztą, w późnych realizacjach wieże karlały. Zresztą anomalie na krzyżackich zamkach zdarzały się przez cały czas ich budowania, a analogiczne do grudziądzkiej wieży funkcje bergfriedu pełniła zapewne jedna z okrągłych wież zamku w Świeciu.
    W literaturze dość zgodnie budowę Klimka umieszcza się w latach 80-tych XIII wieku. Zielona, glazurowana cegła spotykana jest wcale nie rzadko w budownictwie Państwa Zakonnego (głównie w strefie portali, choć nie tylko). Nie znam ani jednej takiej wieży wzniesionej przez cystersów. Płytowe cegły to też nic dziwnego. O ile nie były to płytki posadzkowe, to wziąć należy pod uwagę wykończenie glifów okiennych. A kształtki na zamku dziwić nie powinny.
    Czekam na przekonywujące datowanie wieży na 1 poł. XIII wieku. Póki dowodów nie przeczytam, będę sądził, że Chrystiana nie było stać na budowanie murowanych obiektów obronnych.

  5. Pan wybaczy ale Świecie to niewłaściwy przykład, ponieważ ten zamek zaczęto wznosić w 1335 roku (a w zasadniczej części później), a my piszemy o wieku XIII, a nie XIV.
    Nie jest tak, że większość krzyżackich zamków miała bergfriedy wieloboczne. WSZYSTKIE miały bergfriedy wieloboczne (poza tym późnym Świeciem, które jest z innej epoki).

    A kto zgodnie datuje Klimka na lata 80 XIII wieku? Zrobił to Froelich w XIX wieku i jego ustalenia są uznawane za wiarygodne, a niewiele osób zadaje sobie pytanie, że z tym obiektem jest coś nie tak. Usprawiedliwieniem może być to, że Klimka już nie ma ale to nie znaczy, że można uznać, że poprzednie datowanie ma jakiekolwiek podstawy skoro tak naprawdę w czasach nam współczesnych nikt tego obiektu porządnie nie badał.

    Co do zielonej glazurowanej cegły użytej w ten nietypowy sposób to nie mamy żadnej analogii w Państwie Krzyżackim.
    Cegły płytowe to nic dziwnego? Kojarzę akurat takie cegły z Dolnego Śląska, ale nie z terenów Państwa Zakonnego.

    • Badania w Grudziądzu zostały dopiero zainicjowane. Jeśli uda się dzięki nim potwierdzić wczesne datowanie Klimka będę zachwycony. Póki co, o ile mi wiadomo, takich dowodów nie ma.
      Datowanie na lata 80. XIII wieku powtarza w zasadzie cała literatura, jaką kojarzę. Proszę podać prace sugerujące inną chronologię.
      Cegły glazurowanej użytej w taki sposób jak w Grudziądzu rzeczywiście nie ma, ale nie ma jej też na okolicznych terenach, w ogóle z XIII wieku nie kojarzę podobnej dekoracji. Samą glazurę zieloną oczywiście się spotyka, choć w innych kontekstach. Zjawisko jest tak samo nietypowe, zarówno w kontekście krzyżackim, jak i przyjmując ewentualność wcześniejszego datowania. Zwłaszcza, że poza domniemanymi działaniami przy bazylice w Kałdusie (jak sugeruje W. Chudziak), nie kojarzę nic murowanego, co można by wiązać z Chrystianem.
      Co do cegły – nie widziałem akurat tych z Grudziądza, ale jak pisałem użycie płyt do wykończenia parapetów glifów okiennych jest częste, zwłaszcza w architekturze sakralnej, choć na zamkach też się znajdzie (choćby Gniew).
      Co do wież innych niż wieloboczne:
      http://www.medieval-crusader.de/Mittelalter/Burgen/Burg28.html
      http://www.medieval-crusader.de/Mittelalter/Burgen/Burg7.html
      + Malbork i Brandenburg – wszystkie miały wieże mniej więcej kwadratowe.
      W Olsztynie (zamek nie konwentualny, ale z tego kręgu budownictwa), wieża dołem jest kwadratowa, górą okrągła. Przykład późny, jak w Świeciu, chodzi jedynie o to, że bergfriedy wieloboczne choć w architekturze zakonnej dominowały, nie były wyłączną normą.

  6. Odnośne dyskusji o Klimku, trzeba jeszcze dodać, że pasy glazurowane, to efekt rozbiórki w XIX potężnych gzymsów, o grubości około 40 cm. Wiadomo, z jakich warstw składał się taki gzyms, w czasach C. Steinbrechta. Wg niego był to cokół. Po odkopaniu w na przełomie XIX/XX w. podstawy wieży ma formę gzymsu. Na warstwy składał się blok ze sztucznego kamienia, o długości około 50 cm i wchodzący w mur na głębokość około 30 cm. Konstrukcyjnie takie potężne gzymsy na Klimku były przystosowane do zamontowania fryzu z kolumienek. Innymi słowy, gdyby takie kolumnienki zostały zamontowane, Klimek przypominałby pierwotnie z daleka Krzywą Wieżę w Pizie, do tego te zielone włoskie pasy.

    Więcej na ten temat na stronie
    http://www.zamkipolskie.com/grudz/grudz.html

  7. Wydaje mi się, że pomysł z kolumienkami na Klimku idzie zbyt daleko. Nie ma na ich istnienie dowodów ani w ikonografii ani w źródłach ani nie znaleziono ich pozostałości w czasie prac archeologicznych. To tylko taki ot fantazyjny pomysł.

  8. Napisałem, że konstrukcyjnie był dostosowany do zamontowania takiego fryzu. Czy go zrealizowano, to nie wiadomo. Dla potrzeb Malborka, Krzyżacy brali też wtórny materiał budowlany. W przypadku Gniewu rozebrano gród w Potteborgu na terenie ziemi chełmińskiej. Z takiej wieży można było pozyskać około 70-80 kolumn. Idealny gotowy materiał do budowy krużganków. Jeszcze w latach 20 XIX w. zdemontowano posadzkę w refektarzu grudziądzkiego kolegium jezuickiego, by ją wykorzystać do restauracji posadzki w jednym z refektarzy na zamku malborskim.

    Żeby było bardziej zagadkowo, to w l. 70 XIII w. Grudziądz został odnotowany jako Cruceburg.

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s