Bielsko starsze o co najmniej sto lat

Bielsko, czyli starsza część współczesnej Bielsko-Białej, powstało jako zorganizowana osada gdzieś w 1305-1312 r. Część naukowców podejrzewała co prawda, że osada była już tu wcześniej, ale nie mieli na to żadnych dowodów.

Trzy lata temu wzdłuż ul. Wzgórze obok Zamku Sułkowskich na Starym Mieście wymieniano rury ciepłownicze, co archeolodzy wykorzystali do przeprowadzenia badań. Trafili m.in. na ślady półziemianki mieszkalnej z częściowo zachowaną konstrukcją drewnianą.

W tym samym roku przeprowadzono też badania przy okazji remontu pobliskiej kamienicy przy pl. św. Mikołaja. Tam również, oprócz starej ceramiki, archeolodzy znaleźli drewniane fragmenty.

Pobrane wówczas próbki przebadano teraz dzięki funduszom z magistratu. Datowanie metodami dendrochronologiczną i radiowęglową przyniosło sensacyjne wyniki. Okazało się, że drewno pochodzi z okresu między drugą połową XII a początkiem XIII wieku. – Wyniki badań radiowęglowych wskazują, że na pewno istniała tu osada przed 1210 rokiem. Czyli ludzie mieszkali tu 100-150 lat przed powstaniem miasta – wyjaśnia Bogusław Chorąży, kierownik działu archeologii Muzeum w Bielsku-Białej.

Archeolodzy przypuszczają, że w związku z dogodnym położeniem na skrzyżowaniu szlaków, mogła to być osada handlowa, gdzie odbywały się targi.

Na podstawie Gazety Wyborczej Bielsko-Biała.

Nie jest to jedyna tak stara osada na terenie Bielska. W Starym Bielsku, które jest obecnie obrzeżną dzielnicą miasta, znajdują się pozostałości sporego grodziska. Jego początki datuje się na co najmniej XII w. a koniec na około 1400 r. Nie wiadomo jakie były związki między tym grodem, a położoną w centrum dzisiejszego bielska średniowieczną wsią, o której mowa w artykule „GW”.

~ - autor: Wojciech Pastuszka w dniu 29.04.2009.

Komentarzy 5 to “Bielsko starsze o co najmniej sto lat”

  1. Kolejny dobry przykład jak dawne miasta, w wyniku wypadków i przypadków, przenosiły się miedzy przyległymi osadami/wsiami (dzisiaj najczęściej swoimi dzielnicami – choć nie zawsze). Widać jak dzisiejsza struktura z centrum i dzielnicami, zwana miastem, jest czym innym.

    • chyba mylisz pojęcia. „Miasto” to forma osadnicza o specyficznym statusie prawnym – to właśnie odróżnia je od „przyległych osad/wsi”, a także od osady znajdującej się w tym samym miejscu przed uzyskaniem praw miejskich.
      Oczywiście można wskazać przypadki, kiedy miasto było lokowane „na surowym korzeniu” obok funkcjonującej osady wiejskiej – podobnie jak można wskazać przypadki, kiedy prawami miejskimi obdarzano osadę istniejącą.
      Można wreszcie wskazać przykłady miast „przenoszonych” po zniszczeniach wojennych czy kataklizmach (ostatni przykład z Polski – słynne Szamotuły).

      Tyle że w żadnej z wymienionych sytuacji w czasach po lokacji nie musi z definicji zachodzić totalna zmiana organizacji przestrzeni. Byłbym wręcz skłonny twierdzić, ze o ile historyczne centrum danego miasta nie przeorała do imentu ostatnia wojna i komunizm, to zwykle obecny jego plan dosyć wiernie oddaje przebieg ulic w okolicach lokacji (lub nawet wcześniejszy).
      .
      Oczywiście poza dyskusją pozostają okoliczne wioski jako składowe współczesnych metropolii, ale one były włączane w obręb miast w czasach nowożytnych (często – nawet późnonowożytnych, np. po likwidacji twierdz w końcu XIX w.).

      ps. miejska kartografia historyczna to też ciekawe źródło archeologiczne.

      • Istnieje wiele definicji miasta: prawna (jaka przedstawiłeś), gospodarcze, funkcjonalne, społeczne etc. J. Piekalski posługuje się terminem „wczesne miasto” na określenie ośrodków nie posiadających praw miejskich, ale pełniących kulturalne, administracyjne i gospodarcze funkcje miast. Te wczesne miasta to najczyściej organizmy policentryczne. Zwykle widoczne jest przesunięcie przestrzenne nowych, lokowanych od XIII wieku ośrodków komunalnych (z prawami miejskimi) w stosunku do starszych zespołów. Czasami w zupełnie nowe miejsce (jak w Łęczycy), czasami tylko częściowo (jak w Krakowie czy Wrocławiu). W sytuacji polskiej lokowanie miasta dokładnie w miejscu ośrodka przedlokacyjnego to rzadkość.
        Prawna definicja miasta jest wysoce problematyczna np. na terenach nieobjętych w średniowieczu akcją kolonizacji niemieckiej, gdzie miasta stopniowo rozwijały się od ośrodków rzymskich, do rozwiniętych komun miejskich dojrzałego średniowiecza.
        Plany współczesnych miast też niekoniecznie odpowiadają historycznym. W Drohiczynie, który miałem okazję badać, zmiany układu urbanistycznego miasta są znaczące. I to nie tylko między ośrodkiem przedlokacyjnym, a miastem na prawie niemieckim (prawdopodobnie miały tutaj miejsce dwie lokacje), ale także w ramach rozwoju samego miasta. Współczesny plan powstał zapewne dopiero w XVIII wieku. Podobnych przykładów jest więcej. Niby ogólny zarys średniowieczny, a jak przejdziemy do szczegółów to bywa różnie. I nie zawsze komunizm oraz wojna tu narozrabiały.

        • Oczywiście „miasto” może być rozmaicie definiowane, i jakiś zgrabny termin kodujący nierolnicze i ponadprzeciętne funkcje niektórych osad jest niezbędny (to a propos J.Piekalskiego). Broniłbym jednak kryterium ustrojowego jako nadrzędnego. Co prawda konsekwencje nadania praw miejskich – jurysdykcyjne, samorządowe czy fiskalne – nie są bezpośrednio czytelne w zapisie archeologicznym. Bez wątpienia jednak lokacja umożliwia lub stymuluje procesy i zjawiska kulturowe generujące określone pozostałości materialne (podział pracy – rozwój rzemiosła, handel, kwestie socjotopografii itd., itp.).
          Zresztą to kryterium wydaje się ważne po dziś dzień – przecież kolejne okrągłe rocznice miejskości tego czy innego ośrodka liczy się nie od daty C14 ze spągu sekwencji nawarstwień, tylko od aktu lokacji :)

          ps. faktem jest, że pisałem z perspektywy regionu objętego kolonizacją niemiecką :)

  2. „Blędy” w rozumowaniu popełniłem celowo. „Choć nie zawsze” o Szamotułach było właśnie.

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s